सहस्रचौषधितुल्यः, यः प्रभासि वृष्टितोयधारायाः उत्थितः स्थले स्थितो विकसन्नभूमिः, माधुर्याः सुगन्धवन्तः परमप्रियः फलं ददाति योऽयं आम्रवृक्षः। आम्रवृक्षस्य ऋतुः वसन्तः अस्ति। तत्र सप्तमासाः पर्यन्तं ऋतुः वसन्तः सन्ति। सप्तमासेषु वसन्तेषु आम्रवृक्षः निरागस्तिः भवति। इयं ऋतुः सुपुष्टिर्भवति। वसन्तकाले पुष्पाणि विकसन्ति, प्रेमयुक्तानि पक्षिणः च गायन्ति, तृणानि विकसन्ति च। आकाशे विकसन्ति नीलानि वायुचराणि च, आकाशात् इन्द्रधनुष्टीक्ष्णाणि प्रकाशानि विकसन्ति। आम्रफलानि रुचिराणि भवन्ति। तानि खादन्ति मनुष्याः। अन्ये जन्तवः यान्ति आम्रवृक्षं तानि खादन्ति। वसन्ते आम्रवृक्षे विद्यमाने, भूमिः सुरुचिरुत्साहेन सजीवा भवति। वन्यजन्तवः तत्र सञ्चरन्ति। आम्रवृक्षस्य ऋतवः प्रेमवन्तः सन्ति। मनुष्याः तत्र विश्रामं कर्तुं शीलं भवन्ति। एषः आम्रवृक्षः समृद्धिमान्, प्रकृतिसौन्दर्यसम्पन्नः, पुष्पितफलदाता च सन्तोषजनकः आसीत्। एषः वृक्षः सर्वेभ्यः प्रियः अस्ति। अहम् आम्रवृक्षं विशेषेण आदर्शं मनसि धारयामि, एषः सुन्दरः वन्यवनं सजीवयति। आम्रवृक्षः सन्तुष्टिं मनसि…

गौः भारतस्य प्राचीना एका पशुषु। सा गौः पुराणानि ग्रंथानि च शोधितुं शक्ता। गोमाता इति संस्कृते प्रसिद्धा गौः। गोस्वभावः गोस्वरूपम् इत्युच्यते। गौः सर्वाणि प्राणिषु विशेषेण पूज्यते। गोमाता अस्ति यस्मिन् सर्वे भूतानि उत्तिष्ठन्ति। तस्या अनेकानि गुणानि अस्ति। प्रथमं, गौः दुग्धं ददाति। तत्र सान्निध्यं योजयितुं शक्ताः जनाः तथा परिवारः उन्नतिं प्राप्नुवन्ति। अत्र गौः एकः सर्वप्रथमं सर्वेभ्यः दुग्धं प्रदाति। द्वितीयं, गौः गोभिः वाहनमस्ति। गौः वृक्षयोः रुचिरयोरपि सन्निधानं करोति। गोसेवनात् प्रदेशः हितशीलः भवति। तृतीयं, गौः तृणानि भक्षयति। गौः अनेकधा उपयुक्तभूतः भूमिः अपशुभिः गर्हिता भवति। चतुर्थं, गौः यज्ञविधिषु सहकारिणी भवति। वेदाः गोसेवायाः परमं महत्त्वं प्रददाति। गौः एव सर्वभूतानां सृष्टिस्थितिप्रलयकारणमपि कह्यते। गोप्रेमया जीवन्ति भारतीयाः जनाः। गोपूजनं कर्तुं सर्वेभ्यः आवश्यकमिति तद्ग्रन्थाः बोधयन्ति। इत्थं, गौः भारतीयानां संस्कृतस्य सर्वाङ्गिणी भाषायाः…

हस्तिऋतुः एकः ऋतुः अस्ति जिस्मिन् हस्तयुक्ताः गजाः आसीत्। इदं समयं पुष्पशृंगालानां विकासाय समर्पितम् अस्ति, यदि अस्ति ऋतुर्यस्य एताः गजाः अपनयन्ति। हस्तिऋतुः वसन्ते प्रारब्धः, यदि सृष्टिः अवस्थिता भवति। इयम् ऋतुः चैत्रे-वैशाखे मासे आरभ्यते अत्र भारते। हस्तिनः एकस्मिन मासे सुष्टुप्ते रूपाणि प्रदर्शयन्ति। गजाः सुष्टुप्तया समृद्धिं अनुभवन्ति एवं ते स्वस्थतां प्राप्नुवन्ति। इयं ऋतुः आकाशे छायामानोऽपि तथा भूमौ विहायस्तीर्थे विहरन्ति। ये गजाः सुस्तुप्ताः भवन्ति, ते समुद्रे स्नानाय गच्छन्ति। सुरम्ये अस्तानि स्थलानि गजाः अन्विशन्ति यत्र उदरस्य समृद्धिः भवति। सूर्यस्यास्ते ऋतौ स्नानं करोति, तत्र शीतलता अनुभवन्ति ते गजाः। समुद्रतटे विहरन्तोऽपि ते गजाः सुष्टुप्तया समृद्धिं अनुभवन्ति च। ते विविधानि फलानि भक्षयन्ति एवं ते आनन्देन सम्पूर्णम् ऋतुं यात्रयन्ति। इत्थं गजानाम् हस्तिऋतुः एका अत्युत्तमा अस्ति, जिसमें हम इन सुंदर…

मांगिफलवृक्षः अस्ति।(Māṅgiphalavṛkṣaḥ asti)There is a mango tree. तस्य ऊरुपूर्वः फलः रम्यः अस्ति।(Tasya ūrupūrvaḥ phalaḥ ramyaḥ asti)Its branches bear delightful fruits. सः वृक्षः विशालः अस्ति।(Saḥ vṛkṣaḥ viśālaḥ asti)That tree is large. पुष्पाणि तस्य सुगन्धितानि भवन्ति।(Puṣpāṇi tasya sugandhitāni bhavanti)Its flowers are fragrant. तस्य तृणानि हरितानि भवन्ति।(Tasya tṛṇāni haritāni bhavanti)Its leaves are green. तस्य वृक्षस्य नक्षत्रम् मङ्गिफलम्।(Tasya vṛkṣasya nakṣatram maṅgiphalam)The star of that tree is the mango fruit. तस्य फलानि रुचिराणि भवन्ति।(Tasya phalāni rucirāṇi bhavanti)Its fruits are delicious. सः वृक्षः गर्भितः बन्धुकाणां आश्रयः भवति।(Saḥ vṛkṣaḥ garbhitaḥ bandhukāṇāṁ āśrayaḥ bhavati)That tree provides shelter to nesting birds. तस्य वृक्षस्य नीरस्य अद्भुतं रसं भवति।(Tasya vṛkṣasya nīrasya adbhutaṁ rasaṁ bhavati)The sap of its tree is of exquisite…

मम देशः सुन्दरः अस्ति।(Mama deshaḥ sundaraḥ asti)My country is beautiful. यत्र समृद्धिः एव साध्यते।(Yatra samṛddhiḥ eva sādhyate)Where prosperity is achieved. संस्कृति-सौभाग्य-समृद्धिरस्ति।(Saṁskṛti-saubhāgya-samṛddhirasti)It is rich in culture and heritage. प्राकृतिक सौंदर्यं यत्र विद्यते।(Prākṛtika saundaryaṁ yatra vidyate)Where natural beauty abounds. सहजस्वास्थ्यं यत्र समर्पितं स्यति।(Sahajasvāsthyaṁ yatra samarpitaṁ syati)Where a commitment to well-being is inherent.

हस्तिनायनयोः समृद्धिकाले नगरे(Hastināyanayoḥ samṛddhikāle nagare) गजसञ्चारवित्तान्ते सुरम्ये(Gajasañcāravittānte suramye) स्वागतं सञ्चारिनः ऋतौ(Swāgataṁ sañcārinaḥ ṛtau) अञ्जनाभिर्निर्झरैर्विभूषिते(Añjanābhirnirjharairvibhūṣite) वनेषु रममाणे गजराजस्य(Vaneṣu ramamāṇe gajarājasya)

सारसपत्रकालः, भारतस्य ऋतुः, वसन्तस्य सुन्दरतमं रूपं। वसन्ते प्रकाशमाने, पुष्पाणि च फलानि च समृद्ध्यन्ते। तत्र सारसपत्रकाले, तापः शीतलतां गच्छति, नगराणि रमणीयतामापन्नानि। पीतंबरा, सुपुष्पिता भूमिः, तापं शीतलयति। तत्र सारसपत्रकाले, पुरुषोत्तमः शुकः नृत्यति रमणीयतायाः साकं। आकाशे च नानाविद्युत्प्रभाम् अधिकं पश्यन्ति मनोज्ञपरिमलपुष्पकृतम्। पुरुषोत्तमः शुकः, मनोहरं वनं गच्छन्, अपनयाः सह नृत्यन्ति विभ्राजमानयः। प्रतिक्षणं वनस्य सौन्दर्यम् अद्भुतं वर्धते, नानाविधाः पुष्पाणि रमणीयतामापन्नानि। पुरुषोत्तमः शुकः वने नृत्यति, तस्य वक्त्रम् अलंकृतं चारुपुष्पैः। अत्र वने, मनोज्ञतायाः सर्वे प्राणिनः आनन्देन तुष्टाः भवन्ति। सारसपत्रकाले, भवनानि सुन्दरतायाः सूपितानि भवन्ति, पुष्पाणि च फलानि च समृद्ध्यन्ते। सुरम्यं वनं, प्रकृतिप्रसूतं सौम्यम् अवलोक्य, मनुष्याः आनन्दिताः भवन्ति। सारसपत्रकालः, सरस्वत्याः ऋतुः एकस्मिन्नेव महीपत्याः प्रचलति, भूमिः फलैः फलति, आकाशः अलंकृतः भवति। पुरुषोत्तमः शुकः वने नृत्यति, सर्वे प्राणिनः अनुभवन्ति वसन्तस्य सौम्यम्…

सर्वेषु वृक्षेषु, माम्बरुः एकः अस्ति ज्येष्ठः च प्रमुखः च। सः वृक्षः अतीव सुन्दरः एव भवति यः अनेकानि पुष्पाणि, सुगन्धितानि फलानि च प्रददाति। माम्बरुः वृक्षः उच्चस्तमो मार्गे विकसति अत्र वृष्टिर्न प्रवर्तते। तस्मिन् समये तस्य पुष्पाणि रमणीयानि भवन्ति, जनानाम् च रोचते अत्र विहरितुं। माम्बरुः वृक्षः पुष्पवृष्टिः तावती, वृक्षः उदारः फलानि प्रददाति। तस्य फलानि अत्युत्तमरूपाणि भवन्ति, ज्ञात्वा तानि फलानि लोके विख्यातानि भवन्ति। तस्मिन् समये, फलकाले, जना: वृक्षस्य तानि फलानि सङ्कलन्ति एवं तेषु भक्ष्येषु सजीवीभूतया अन्नं निर्मितुं प्रयत्नाः कुर्वन्ति। सर्वेषु ऋतुषु, माम्बरुः वृक्षः लोकेषु आनन्दं प्रददाति, अतः तस्य पूजा विशेषः भवति एवं लोकानां हृदये माम्बरुः सदा प्रियः भवति। Translation: Mango Tree: Among all trees, the mango tree stands out as the eldest and most…

मयूरपर्वस्य सुरम्ये समये(Mayūraparvasya suramye samaye)During the enchanting season of peacocks, श्रवणे वर्षे सुविहितं वायुर् विराजति(Śravaṇe varṣe suvihitaṁ vāyur virājati)The wind blows gently in the rainy season, आकाशे नीलं सुशीतलं च प्रतिभाति(Ākāśe nīlaṁ suśītalaṁ ca pratibhāti)The sky appears cool and blue, पुष्पाणि विभ्राजन्ति वनेषु(Puṣpāṇi vibhrājanti vaneṣu)Flowers shine in the forests, निष्कुले नद्यः सहचराः विहरन्ति(Niṣkule nadyaḥ sahacarāḥ viharanti)The rivers flow freely with their companions, गृहेषु विलसन्ति वन्यचित्राणि(Gṛheṣu vilasanti vanyacitrāṇi)In homes, colorful paintings are displayed, शृङ्गाररसेन रङ्गिनीरूपिताः(Śṛṅgārarasena raṅginīrūpitāḥ)Decorated with the essence of love and beauty, मयूराः नृत्यन्ति सरसिजनिभाः(Mayūrāḥ nṛtyanti sarasijanibhāḥ)Peacocks dance gracefully like lotus flowers, पर्वताग्रेषु सुशोभन्ते(Parvatāgreṣu suśobhante)The mountain tops look resplendent, इति मयूरपर्वस्य चित्रं वर्णनम्(Iti mayūraparvasya citraṁ varṇanam)Thus, the description of the…

मयूरस्य ऋतौ पुष्पिते वने नृत्यन्तं दृश्यते।(Mayūrasya ṛtau puṣpite vane nṛtyantaṁ dṛśyate.) सहजं नीलवर्णं पतति वर्षायां मयूरः।(Sahajaṁ nīlavarṇaṁ patati varṣāyāṁ mayūraḥ.) वनेषु रममाणं पुष्पितैः प्रकीर्णकाञ्चनैः।(Vaneṣu ramamāṇaṁ puṣpitaiḥ prakīrṇakāñcanaiḥ.) विलसन्नक्षत्रदीप्तिः प्रदीप्तः कानने स्थितः।(Vilasannakṣatradīptiḥ pradīptaḥ kānane sthitaḥ.) सुवर्णकान्तिसंपन्नं पद्मपत्रमिवाम्बुजम्।(Suvarṇakāntisaṁpannaṁ padmapatramivāmbujam.)