संस्कृतभाषायां त्सुनामिः (Tsunami) नाम्ना एव जातयो भवति। तस्य अर्थः प्राचीनस्य संस्कृतभाषायां “समुद्रतले भवन्तीति यानि जलस्थानानि सर्वाणि दृश्यन्ते तत्र जलस्य अद्भुतो उद्गमः” इति सूचयति। त्सुनामिः प्राचीनकाले त्यक्तः नास्ति, किन्तु आधुनिककाले वैज्ञानिकभिर्गृहीतः अद्भुतः विपरीतः जलगतिः उद्गमत्सुनामिः नाम्ना प्रसिद्धः भवति। त्सुनामिः समुद्रस्य अनियता सृष्टिर्न कारणं जलमार्जिनीयं समुद्रजलस्य असंबद्धताम् विकारं कृत्वा नाविकानां अवगमनं गमयति। तस्य क्रमेण बदलगत्या वायु तरङ्गाः त्सुनामिं उत्पद्यन्ते। यथा, प्राकृतिकघटितत्सुनामयुद्धे युद्धमन्यन्त्रकसमुद्रनद्यः प्रददृशुः। त्सुनामिं प्रतिकृत्य नाविकाः सततं सतरङ्गीणा नदीम्भस्य साक्षात् दर्शनाय समुद्रस्य अतीव नानाकृतिस्य अनियतायाः प्रगतिम् संवर्धयन्ति। तस्य भूमिकायाः अप्राचुर्ये निवेशने नानाकार्यक्षेत्रे विपरीतस्थितानि नागरिकाणां जीवनानि असमर्थतां करोति। त्सुनाम्यां प्रभावादधिकाः नाशशूलाः कष्टाः संभवन्ति। सर्वाणि समुद्रतले स्थितानि भवनानि तस्य प्रादुर्भावन्ति। तस्मात् त्सुनामिः समुद्रतले स्थितानां प्रगल्भानाम् उद्योगानां वा सङ्ग्रहणं न करोतु। तस्मात् प्राकृतिकस्य परिणामेन त्सुनाम्यां…

सर्वेभ्यः प्रियतमा भूमिः अस्ति, सा मातृभूमिरिति विख्याता। सा भारतवर्षस्य नाम्ना प्रसिद्धा भवति। अस्मिन् भूमौ विभिन्नानि धर्माणि, संस्कृतिः, भाषाश्च अनेकानि समाहितानि भवन्ति। अत्र विविधा जीवसंगतिः, वन्यजीवसंगतिः, समाजसंगतिः च समुपलब्धाः भवन्ति। मातृभूमिः अत्यन्तं समृद्धिं यथा कृषिपशुपालनाद्यैः प्राप्नोति। अस्मिन् देशे समृद्धिं यथा वन्यजन्तूनाम् आरक्षणं, नदी-सरसां संरक्षणं च विधिवत् प्रतिष्ठापयितुं शक्यम्। समृद्धिः अन्येषां भूमिनामपि अस्ति, किन्तु मातृभूमौ तत्र स्थितं समृद्धिकरं किञ्चन अन्यत् अस्ति। भारतीयानां अन्तर्भावः, धर्मः, संस्कृतिः, अध्यात्मः इत्यादयः विशेषाः तत्र स्थिताः भवन्ति। स्वतन्त्रता, एकता, सहकारिता, शांतिः, समृद्धिश्च मातृभूमौ अन्यत्र अन्यत्र प्राप्ता न भवन्ति, अपितु स्थिताः भवन्ति। अतः मातृभूमिः सर्वेषां प्रियतमा भूमिः अस्ति। अस्यां देशे सदा संविदा संवादः च क्रियते। मातृभूमिः न केवलं भौतिकं स्थलं अस्ति, तस्यां भाविकाः स्थितयः अपि समृद्धिशीलाः भवन्ति। अत्र युवानां…

वायुः एव प्राणिनां जीवनाय महत्वपूर्णं अस्ति। न केवलं प्राणिनां जीवनाय, अपि धर्माय, पर्यावरणसंरक्षाय च वायुः महत्वपूर्णं अस्ति। वायुः सर्वेषां जीवानां आवश्यकं अस्ति। नक्षत्राणां परिस्फुरणाय, वर्षाय वर्षणाय च वायुः आवश्यकं अस्ति। वायुः संस्कृते “वायु” इत्युच्यते। अस्य अनेके गुणाः सन्ति। वायोः शीतत्वं, उष्णत्वं, स्वाध्यायशीलत्वं, शुद्धिः, आलस्यनिवर्तकत्वं च अत्र प्रमुखगुणाः उच्यन्ते। अत्र वायुः प्राणिनां जीवनाय महत्त्वपूर्णः अस्ति। वायुः सर्वेषां जीवानां परिस्फुरणाय आवश्यकः अस्ति। वायुः अत्र अनेकेषु प्रकारेषु वर्तते। उदाहरणार्थं, प्राणिनां श्वासक्रियायां विशेषः वायुः प्राणवायुः इति विभागः उच्यते। यतः अयं वायुः आत्मानं धारयति। अत्र वायोः परिस्फुरणाय वा तस्मिन् प्राणिनां जीवनाय वा प्राणवायुः महत्त्वपूर्णः अस्ति। अत्र वायोः प्रमुखं कार्यं वातावरणसंरक्षणं च अस्ति। वायुः प्राणिनां जीवनाय महत्त्वपूर्णः अस्ति। वायुः अत्र श्वस्ता करोति। तस्य श्वासक्रियायां परिस्फुरणाय महत्वं…

दुग्धं वृष्टि-शीताम्भोरुह-वेदिकानां प्रथमं प्राणिनां भोजनमस्ति। अत्र प्राणिनः प्रसादं प्राप्नुवन्ति। यथा शिशवः, वृद्धाः, च दुग्धं भुञ्जन्ति। दुग्धे सर्वाणि दानानि प्रयोजनीयानि सन्ति। यथा घृतं, दधि, घृतं, घृतान्नं, तथा बहवः पदार्थाः अत्र प्रयोजनीयानि सन्ति। दुग्धं प्राणिनां जीवनानुसारं अन्नं सन्ति। दुग्धस्य प्राणिनां शारीरिकं भवनं सञ्जायते। अत्र सर्वे प्राणिनः यथा मांसं, घृतं, दधि, घृतं, घृतान्नं, तथा दुग्धं अपि अन्नं भुञ्जन्ति। अन्ने प्राणिनां शारीरिकं बलं समृद्धिं च सञ्जायते। अत्र दुग्धं एव प्रमुखमन्नं भवति। यद्यपि अन्ये पदार्थाः अपि अन्नेऽस्मिन् प्रयोजनीयानि सन्ति, तथापि दुग्धं अन्नस्य प्रमुखं स्थानं गच्छति। अत्र सम्प्रदायानुसारं अग्निपरीक्षणं क्रियते। यथा वैदिकं कर्म, यज्ञानि, वैदिका श्राद्धानि, तथा प्रतिदिनं घोटाश्राद्धानि, तथा अन्ये सम्प्रदायानुसारं अग्निपरीक्षणं क्रियते। सर्वत्र दुग्धं प्रधानं भवति। तथापि यथायोग्यं प्रयोजनं प्राप्नुवन्ति। यदि प्राणिनः यथायोग्यं दुग्धं…

शाखाः खल्वनिकेतनानि अस्माकं जीवने अत्यन्तं महत्त्वम् अधिष्ठानं च वहन्ति। तासु शाखासु कृषिः एकं महत्त्वं प्राप्तवति। कृषिः विश्वस्य जीविकायाः प्रमुखं अधिष्ठानं भवति एव एकस्मिन देशे भवति यथा भारतदेशे। भारतस्य कृषिरत्र प्राचीना इत्युच्यते। प्राचीनेषु कालेषु, भारतदेशे अनेकानि वन्यानि फलानि विविधानि अपि सन्ति। स एव प्राचीनः अन्नवानि, यज्ञवानि, वनस्पतिः इत्यादयः उपजानि अस्माभिः उपयोगार्हाणि आसन्। तथा भारतीयस्य संस्कृतस्य, अन्नस्य महत्त्वं विशेषं अस्ति। अन्नमेव भारतीयस्य जीवने प्रधानभूतं अधिष्ठानं भवति। अन्नानि अनेकानि भारते प्रजाः प्राणिनश्च उपभोग्यानि अन्नानि निर्मातुम् उपयोगमनुभवन्ति। तथा च अन्नस्य उत्पत्तिः कृषिः अन्नप्रसादाय निर्विवादम् उपकुर्वन्ति। कृषिश्च अत्र बहुधा प्रचलिता अस्ति। भारतदेशे अनेकानि प्रमुखानि खेतिपद्धतयः विद्यन्ते। प्रत्येकं खेतिपद्धतिः तादृशानि प्रमुखानि फलानि उत्पादयति। शस्त्रियः कृषिः, भूगर्भः कृषिः, सदाप्यन्नः कृषिः, उष्णोदकः कृषिः, व्यापारः कृषिः, शैलालयः कृषिः, पात्रोद्यमः…

सिद्धान्तस्य आरम्भे अस्मिन् लेखे सभ्यानां आत्मविवेके प्रधानतया प्रस्थापिते। विद्यार्थिनः युवान्तस्य अहं मतिमान् निर्धनस्य च आत्मनः स्वयम् परिचालनं न कर्तुं शक्यते। नानान्येतराणि उपायानि योजयन्ति। परन्तु अयं अवश्यं अवगतव्यः यत् युवान्तस्य आत्मविवेकं परिपालयन्तः समाजे सह कार्यं कुर्वन्ति। एवं तेषां प्रशिक्षणे संस्कृतम् एव प्राधान्यं प्राप्नुवन्ति। विद्यार्थिनः युवा आस्माकं भविष्यम् अस्ति। ते अध्ययनेन प्रशिक्षणेन च यथेष्टं समाजे सहाय्यं कुर्वन्ति। ते जनपदस्य समृद्धिं समर्थयन्ति। एवं युवानां प्रभावेण समाजः परिपालितः भवति। अतः युवानां समाजे प्रत्येकं योगदानं अत्यन्तं महत्त्वं वहति। ते समाजस्य प्रगतिं समर्थयन्ति। समाजः युवान्तस्य उद्धरणाय समर्थः भवति। अतः युवानां समाजे सहाय्यं कर्तुं युवान्तानां अधिकारः भवति। विद्यार्थिनः युवान्तः समाजस्य आर्थिकस्य चिन्तां कुर्वन्ति। ते अध्ययनाय प्रशिक्षणाय च धनं संचययन्ति। ते समाजस्य समृद्धिं समर्थयन्ति। समाजे युवानां प्रत्येकं प्रभावं…

आधुनिकयुगे, तक्षशिलाश्च प्राचीनकाले, शिक्षायाः विकासः अद्भुतमस्ति। शिक्षा एव मानवस्य विकासस्य आधारः भवति। इदमादानं तदनुग्राहकमस्ति। अतः, आधुनिके काले, तक्षशिलादिषु प्रसिद्धेषु केनचिद्विधिषु शैक्षणिकचर्यासु परिवर्तनं दृश्यते। विशेषतः, अधिकांशं लोकाः आजन्मज्ञानानि आपदान्तः शिक्षाया आवश्यकतायामपि त्यक्तुं न शक्नुवन्ति। आज्ञप्ताधिकारिणः तथा विद्यार्थिनः विभिन्नान् कारणानुसारेण अध्ययनानि क्रियन्ते। तथापि, समयव्ययं विपुलमस्ति। जीवने सञ्चरन्तं लोकं आवासमकुर्वन्तं परिवहनं क्रियन्तं यान्यापि कार्याणि समयव्ययं करोति। इत्थं, परिवहनं यान्यापि कार्याणि समयव्ययं करोति। इत्थं, परिवहनं समयं ग्राहकः क्रमेण बहुशः नष्ट्यार्हं परिणति। आधुनिके काले, तद्धर्मिनि काले, विज्ञानयोग्यधन्याः सन्धिवच्च कार्यालयग्राम्याणां यन्त्राणां प्रचलनं संवर्धितं दृश्यते। इत्थं, कार्यालयेषु विद्यार्थिनः अपना अध्ययनं निर्दिष्टया कालेन क्रियन्ते। ते अपि तदानन्तरं स्वतन्त्रमार्गेण अध्ययनं क्रियन्ते। ऑनलाइनशैक्षिकाणां आरम्भणानन्तरं अनेकाः लाभाः प्रकाश्यन्ते। यथा, अप्रवासी कार्यालयान्तर्गतमध्यमेन अध्ययनं तु सङ्ग्रहालयस्थलं न गम्यते। तथापि, ऑनलाइनशैक्षिकाणां अध्ययने को असङ्गच्छ…

संसारे आत्मनिर्भरस्य राष्ट्रस्य, तात्कालिकानां चुनौतिश्च निरन्तरं उत्तरणाय स्थितिः अत्यंत आवश्यकी भवति। राष्ट्रस्य सुरक्षा एवं संरक्षणं सर्वोत्तमं भवति। विज्ञानं च तत्त्वं समाधानं सर्वदा प्रदानं करोति। प्राचीनकालस्य संघर्षाणां समये, धनुष्पाणयः, अस्त्रशस्त्राणि एव राष्ट्राणां सुरक्षायाः साधनानि अभवन्ति। परन्तु आधुनिकानां काले, विज्ञानं एवान्येषां रक्षायाः सामर्थ्यं प्रदानं करोति। आधुनिकस्य युद्धस्य अयमेव परिणामः अस्ति, यो विज्ञानेन सम्प्रेर्ण्यमाणः, सर्वेभ्यः दुर्गाण्याः परिहाराय समर्थः भवति। यस्य राष्ट्रस्य योग्यं विज्ञानं, तस्य सुरक्षा सदैव निश्चिता भवति। विज्ञानं राष्ट्रस्य शक्तिः, यथा राष्ट्रस्य सुरक्षा। यो विज्ञानं न परिपालयति, सः सुरक्षायां अनिर्णीतस्य राष्ट्रस्य प्रत्यासते। समृद्धिं विज्ञानः एव प्रददाति, समृद्धिं राष्ट्रं निश्चितम्। समृद्धे राष्ट्रे, सुरक्षा समृद्धिर्भवति। इत्थं, राष्ट्रिय सुरक्षा एवं विज्ञानम् अत्यन्तम् महत्त्वपूर्णं सम्बद्धं भवति। Facebook Comments

विश्वं संसारः यस्मिन् समाजाः, धर्माः, संस्कृतयः, भाषाः, विज्ञानं, तक्नोलोजी इत्यादि सर्वे एकत्र सम्पन्नाः भवन्ति, तद्यायात्समाजोऽयं वैश्विकस्तिष्ठति। इदं प्रक्रियाविषये सर्वमानवाः एकात्मयाथात्म्यभावेन संबद्धाः सन्ति। विश्वास्यायां प्रक्रियायाम् एकं महत् भागं अस्ति ज्ञान-विनिमयः। संस्कृतभाषायां लेखिते अनुवादे तदात्म्यम् एकत्र लभ्यते। विश्वविद्यालयेषु अनेके विद्यार्थिनः भिन्नभिन्न देशेषु अध्ययनाय सन्ति। प्रयोगविज्ञाने प्राणिकरणे, अभियान्त्रिकी इत्यादिषु विषयेषु सहकर्मी एकत्र सम्पद्यन्ते। विज्ञानसम्बन्धी विद्यार्थिनः भाविनीं नगरस्य ब्रह्माण्डीयस्य विप्लवस्य निरूपणं कर्तुं शक्नुवन्ति। सृजनशक्तिः एव विकासस्य मूलं अस्ति। विश्वस्य संप्रेषणं वाणिज्यादिषु विषयेषु सर्वेषु प्राणिषु प्रबलतमं स्तम्भं भवति। वैश्विकीकरणस्य परिणामः जगति विचरति विश्वस्तेजस्वी अस्ति। जलधारा अपि सर्वत्र प्रवाहति। विद्यार्थिनः सङ्कल्पनाशक्तिः संगणनाशक्तिश्च अधिकमानीयते। लोकसमाजे प्रतिस्पन्दः उत्साहः च समृद्धिं याति। विश्वसंसारः सर्वेषां निर्माणे कार्यक्षमः अस्ति। संस्कृतसाहित्ये च सर्वेषाम् अध्ययने सहकर्मिणो लभ्यन्ते। अन्यानि भाषाः स्वीयां निर्देशानि प्रकटयन्ति अपि।…

पोलिस् व्यवस्था एवं तात्कालिक समाजे प्रमुखं स्थानं प्राप्नोति। तस्या योग्यता एव राष्ट्रस्य सुरक्षणाय अत्यधिकं महत्त्वं वहति। हिताय लोकस्य च रक्षणाय यथा न्यायात्मकं क्रियावाहिन्याः सुनिर्णयं प्रदातुं शक्यम्, तथा तासां योग्यतां साधयितुं अवश्यकम्। पोलिस् व्यवस्थायाः पुनर्निर्माणे महत्त्वपूर्णं समाजस्य कार्यक्षमत्वं समाजेन प्रतिपाद्यते। न्याययोग्यता, सावधानिकता, लोकहिताय क्रियाशीलता इत्यादिना तासां गुणानि सन्ति। तथापि, कदापि व्यवस्थान्तरे दोषाः समाजे प्रकटाः भवन्ति। अतः पोलिस् व्यवस्थायां सुधारः अवश्यं भवेत्। सुधाराय परिस्थितयः अनेकाः अस्ति। उदाहरणार्थं, पोलिस् अनिवार्यतया समाजे सर्वदा प्रस्तुता भवेत्, तस्य न्याययोग्यताया अभावः समाजं अविश्वसनीयं करोति। एवं अधिकाधिकं दुराचारः, अन्यायः, अपराधः इत्यादयः समाजे प्रचलिताः भवन्ति, यः पोलिस् संघटिते सर्वकाले प्रतिपाद्यते, ते पोलिस् व्यवस्थायां सुधाराय नियोज्यन्ते। सुधारे संबधितानि अनेकानि कार्याणि क्रियते। प्रथमं, विद्यार्थीयानां, जनस्य च उच्चतमं शिक्षणं प्रदातव्यम्। तत्र नीतिशास्त्रं,…