सर्वेभ्यः नमः।मम ग्रामस्य नाम वृन्दावनमस्ति। अस्मिन ग्रामे मम आत्मनं प्रसन्नं करणीयं नगरं अस्ति। एतस्मिन नगरे विभिन्नानि सुन्दराणि वन्यानि, पुष्पाणि, च विकसन्ति। तत्र सर्वे लोकाः मित्राणि भवन्ति एव। ग्रीष्मकालस्यास्ति विशेषः समयः। इतो ग्रामस्य दूरे एकः रमणीयः वन्यः अस्ति। एतस्मिन वने मम परिवारः एकः सुखदंडः यात्रां करिष्यति। मम परिवारस्य सदस्याः एकत्र समयं वित्तुं न शक्नुवन्ति, योग्यानि कार्याणि कर्तुं न शक्नुवन्ति। इतो ग्रामात् दूरे गन्तुं योग्यानि कार्याणि सर्वेषामस्मिन काले सम्भवन्ति। एतस्मिन अवसरे अहम्, मम माता, पिता, च सभी सदस्याः एकदा मिलित्वा सुखदंडे यात्रां करिष्यामः। प्रातःकाले आम्रकोष्ठे सर्वे सदस्याः समागच्छन्ति। तत्र अहम् सुखदंडे गमन्तुं कस्मिन वने योजयामि। एतस्मिन वने पुष्पाणि, वन्यानि, च विचित्राणि दृश्यन्ते। अहम् एकः वन्यमण्डले विश्रामं करिष्यामि, मम पिता तत्र वन्यसंरचनां करिष्यति,…

सागरः (Sāgaraḥ) – The Ocean सागरः विशालः सर्वेभ्यः जलेभ्यः अधिकः अस्ति। अस्य प्रचुरा जीवजन्तवः वासन्ति जलचराः च। अनेकाः प्रजाः सागरे पार्वतीये देशे निवसन्ति, जीवन्ति, आनंदमनुभवन्ति। सागरे स्वयं जलं अनेकधा विभाजन्ति – समुद्र, खारः, लवणः, महासागरः इत्यादयः। अस्मिन् विशाले सागरे अनेकानि प्रदीपानि उज्ज्वलं दीप्तिं प्रदत्तानि अस्ति। ये प्रदीपाः नक्षत्राणि विशेषतः चन्द्रः आकाशे प्रकाशयन्ति। चन्द्रस्य स्नेहात् सागरः रात्रिभागे शीतलं भवति। अत्र अनेके महासागराः जलाशयाः सन्ति, जिन्हेः अस्मिन् सागरे समुद्रस्य गहनता दृष्टिगोचरा नहि। सागरस्य उच्चतमा भूमिः अप्य उच्चतमा अस्ति एवम् अनेका शैलाः, द्वीपाः च सागरे प्रस्थिताः असन्ति। अनेके पशवः जलं पिबन्ति, आहारं ग्रहणन्ति और अपने जीवन्तः सागरे सुखं निवसन्ति। सागरः सृष्टिस्थितिसंहारक्रियायाः एकः महास्थानः अस्ति। सर्वे मनुष्याः सागरे अद्भुतं सौन्दर्यं, शान्तिं, एकाग्रतां अनुभवन्ति। अस्मिन्…

समुद्रः विशालः जलधिर्यस्मिन् सर्वे जलानि समाहितानि भवन्ति। यो अस्याम् अनन्तायाम् विस्तारे स्थितः अस्ति, स अनादितः अविनाशी च समुद्रः भवति। समुद्रस्य रूपं अनेकविधमस्ति। प्रथमतः, तस्य पारितन्त्र्यं विशेषं आसीत्, जलधिः अनेकेभ्यः प्रदेशेभ्यः परिसरं कुर्वन्नेषा पृथ्वीं आवृतः अस्ति। द्वितीयतः, समुद्रस्य आकारः अपारं विस्तारमस्ति, सप्ततिः द्वीपाः समुद्रस्य सहजः भागाः आसन्ति। समुद्रस्य जलं अमृतस्य तुल्यमस्ति अथवा अमृतस्य अभिवादनीयं रूपं अस्ति। समुद्रे सर्वे प्राणिनः जीवन्ति, यः अस्याम् अनेके प्रजाः प्रसृताः अस्ति। समुद्रस्य सलिलं अनेकविधं विराजति, अयं जलधिः सर्वान् जीवान् पोषयति। समुद्रः सौंदर्यपूर्णः अस्ति। सूर्यस्य अस्तंगतोऽपि समुद्रः चन्द्रमस्य प्रकाशं प्रदत्ति। संसारे अनेके रूपेभ्यः अस्य सौंदर्यं प्रमुखं अस्ति। समुद्रे अनेके प्रजाः वासन्ति, अनेकानां प्राणिनां आश्रयः समुद्रः अस्ति। अस्यां सागरेऽपि विशेषः स्थानः अस्ति, यो अनेकानां जीवानां आश्रयः भवति। समुद्रस्य…

समुद्रः विशालः अस्ति।(Samudraḥ viśālaḥ asti)The ocean is vast. तोयारण्यः समुद्रः सुन्दरः दृश्यते।(Toyāraṇyaḥ samudraḥ sundaraḥ dṛśyate)The ocean appears beautiful with its water wilderness. समुद्रस्य तीरे जलयानानि विकसन्ति।(Samudrasya tīre jalayānāni vikasanti)Boats are sailing along the shore of the ocean. अपां शयनं समुद्रे अनन्तं लीलायाः सर्वदा।(Apāṁ śayanaṁ samudre anantaṁ līlāyāḥ sarvadā)The ocean is the endless bed of waters, always engaged in playful activities. समुद्रस्य सलिलं पीत्वा जीवन्ति अनेके प्राणिनः।(Samudrasya salilaṁ pītvā jīvanti aneke prāṇinaḥ)Many living beings survive by drinking the water of the ocean.

समुद्रतटे सुरम्ये स्थले अस्ति।(Samudraṭaṭe suramye sthale asti.) तत्र सुप्रसन्नं अपारं जलम् अस्ति।(Tatra suprasannaṁ apāraṁ jalam asti.) सप्तसमुद्रनिर्मयं अम्बरम्।(Saptasamudranirmayaṁ ambaraṁ.) सुखदं पश्यति वायुः तमांसि।(Sukhadaṁ paśyati vāyuḥ tamāṁsi.) अलिङ्गनं कुर्वन्ति तटतटाः।(Aliṅganaṁ kurvanti taṭataṭāḥ.) छायायाः तत्र सुखं वर्धते।(Chāyāyāḥ tatra sukhaṁ vardhate.) समुद्रगान्धं आत्मनं भरति।(Samudragāndhaṁ ātmanaṁ bhārati.) वारिधिः शीतलं स्पर्शयति।(Vāridhiḥ śītalaṁ sparśayati.) तत्र सर्वेषु दिशसु सुन्दरं दृश्यमानम्।(Tatra sarveṣu diśasu sundaraṁ dṛśyamānam.) तापहीनं सुमनोहरं समुद्रतटम्।(Tāpahīnaṁ sumanoharaṁ samudraṭaṭam.)

समुद्रतीरे सरलं रमामि।(Samudratīre saralaṁ ramāmi)I enjoy simplicity by the seashore. पुनर्नवः शीतलः सततं।(Punarnavaḥ śītalaḥ satataṁ)The ocean is always cool and refreshing. प्लवगाः कूलेषु नर्तन्ति।(Plavagāḥ kūleṣu nartanti)Birds dance on the waves. रेतः सुकुमारं पारितो विहारः।(Retaḥ sukumāraṁ pārito vihāraḥ)Soft sand for leisure all around. सूर्यस्यास्तंभे समुद्रस्य दृष्टिः।(Sūryasyāstam̐bhe samudrasya dṛṣṭiḥ)The gaze of the ocean towards the sun.

समुद्रतटे सन्दर्भस्तः अस्ति। समुद्रस्य सा नाम भवति, या विशाला अस्ति अत्र स्थिता। यत्र समुद्रस्य आग्रे स्तनन्ति, तत्र तटः अस्ति। सा एव समुद्रतटा। समुद्रतटा अनेकधा विविधानि रूपाणि प्रदर्शयति। समुद्रस्य आच्छादनानि सूर्यस्य प्रकाशेन प्रभान्ति च। सूर्यस्य प्रकाशस्य सहजानि रङ्गाणि च समुद्रतटे प्रकटानि भवन्ति। सागरस्य अलिनः अपि परिमलानि अस्ति यो गन्धः समुद्रतटे विहितः अस्ति। तानि गन्धानि वायुरपि चित्रयति, यः समुद्रतटे प्रवाति। समुद्रतटा जीवजलस्य निवासस्थानमपि अस्ति। अनेका जलचराः समुद्रतटे वासन्ति। मत्स्याः, कच्छपाः, तिर्यङ्गाः च समुद्रतटे प्रसरन्ति। समुद्रतटे खेलने, शैलस्पर्शने, च सुखं अस्ति। तत्र समयः यावन्ति यावतः तावन्ति, जनाः एकान्ते समुद्रतटे विहरन्ति। ते समुद्रतटे चलितुं उत्सुकाः भवन्ति, समुद्रतटायाः सौन्दर्यं चित्रयितुं। समुद्रतटे योजनानि खानि, खाद्यसाधनानि, च विक्रीयन्ते। यात्रुः तत्र स्थानीयस्य जनस्य सांस्कृतिकं अनुभवति एव च समुद्रतटे…

समुद्रतीरे निर्मले विस्तारे स्थले अस्ति पर्याप्तं सौर्यप्रकाशं भासमानं, सा नाम समुद्रतटा। तत्र रेतः सरलं स्वच्छं विसृष्टं अस्ति, यत्र नाना प्रकाराणि जीवानि सुखनिवासाय सन्ति। समुद्रतटे शीतलं सारमरुत् सर्वदा वायुर्बहुलं चरन्ति, यहाँ आकाशे स्वानि नदन्ति भिन्नरूपाणि पक्षिणः। समुद्रजले सर्वेऽपि जीवाः उपजीवन्ति और्वपानि। तत्र सन्ति अनेकानि विचित्राणि सारङ्गाः, काकाः, मतङ्गाः, चक्राकाः, वराहाः, वृषाः, गजाः च। अनेके छल्लाः विशेषज्ञान्तराणि वालूखलकानि निर्माणयन्ति, ये वालुका हृदयान्तर्गतं जलं धारयन्ति और्वकाणि सुरम्यानि निर्मायन्ति। समुद्रतटा सुखानुभवाय समर्था कायाः शान्तं प्रकाशम्, तृप्तिं च सञ्चरन्ति। सर्वत्र सुखिनः सन्ति, ये समुद्रतटे स्थिताः असन्ति। समुद्रतटा सजीवाः, समृद्धिं च अनुभवन्ति। समुद्रतटे गच्छन्ति लोकेऽस्मिन् योग्याः पर्यटनस्थलानि, ये विभिन्नभूमिभागेषु स्थितानि अस्ति। तत्र समये सुन्दरा आकृतयः, चित्राणि पुराणानि च नृत्यन्ति। समुद्रतटा अतीव सुन्दरा, अनेकानि रूपाणि, विविधानि रेतः…

एकविंशतिसंख्याकान् मोदकान् घृतपाचितान् ।नैवेद्यं सफलं दद्यां नमस्ते विघ्ननाशिने ॥ इति उक्तम् अस्ति । अनन्तरं करोद्वर्तनं, फल-ताम्बूल-सुवर्णपुष्प-भूषणसमर्पणम्, उत्तरनीराजनं, मन्त्रपुष्पश्रावणं, दूर्वासहितपुष्पाञ्जलिसमर्पणं, दक्षिणां, मनसः इच्छापूर्णफलप्रार्थनां च समर्प्य प्रदक्षिणनमस्करान् समर्पयन्ति । तदनन्तरं छत्र-चामर-नृत्य-गीत-वाद्य-स्तोत्र-आन्दोलिका-अश्ववाहन-गजवाहनादीन् उपचारान् यथाशक्ति प्रत्यक्षं वा संकल्परूपेण वा समर्पयन्ति । पूजानन्तरं सत्पात्राय वस्त्रद्वयसहितस्य गणेशविग्रहस्य दानं कुर्वन्ति । एतत् उपायनदानम् इति उच्यते । पूजान्ते प्रसन्नार्घ्यान् समर्प्य उद्वासनं कुर्वन्ति । उद्वासनावसरे यान्तु देवगणास्सवेर् पूजामादाय मत्कृतां ।इष्ठकाम्यार्थसिध्यर्थं पुनरागमनाय च ॥यथासुखं यथास्थानम् उद्वासयामि ।शोभनार्थं क्षेमाय पुनरागमनाय च ॥ इति वदन्त: देवविग्रहं दक्षिणभागं प्रति किञ्चित् अपसारयन्ति । उद्वासनानन्तरं तं मृत्तिकाविग्रहं घण्टानादादिमङ्गलवाद्यसहितं यथाशक्तिवैभवेन वीथीषु शोभायात्रायां नीत्वा कूप-पुष्करिणी-सरोवर-नदीषु कुत्रचित् विसर्जयन्ति । विसर्जनात् पूर्वं जलाशयतीरे अपि एकवारं संक्षेपपूजां कृत्वा एव विसर्जनपद्धति: अपि अस्ति । विसर्जनम् अपि कुत्रचित् पर्वदिने एव कुत्रचित् दिनत्रयानन्तरं…