क्रिकेटं खेलः भारतस्य एकः प्रमुखस्य खेलः अस्ति। तस्य उत्पत्तिः इंग्लैण्डेषु आसीत्। समये एके सेनापतयः अपेक्षितं दैनिकमण्डलस्य अन्य खेलान्यभिषिक्तवन्तः क्रिकेटेन केलयामासुः। तत्र गेटबल्लों अथवा गेटास् अस्य खेलस्य अग्रप्राणिनः केन्द्रीयः आसन्। गेटबल्लः दो आधारभूतः अस्ति – गेटा च बल्लः च। एतैः साधारणैः क्रिकेटगेटास्तद्-यथायोग्यं जगति अवलोकयितुं योज्याः आसन्। क्रिकेटं एकस्मिन् आवदनस्य पाठ्यक्रमे स्थानं प्राप्नोति एव। तद्रूपेण, शालायां स्थिते विद्यार्थिनः क्रिकेटेन सह आनन्दानुभवः अस्ति। यह क्रिकेटखेलना शारीरिकशिक्षायाः अतीव महत्त्वम् अस्ति। इदं क्रिकेटखेलनं न केवलं बलम्, दक्षताम् च सभ्यतां अनुसर्जति। अत अधिकतरं विद्यालयानां पाठ्यक्रमेषु तस्य प्राध्यापकाः तस्य अभ्यासाय महत्त्वम् ददृशुः। क्रिकेटस्य खेलस्य अभ्यासेन स्वस्तिकारः प्रतियोगितासु भागः ग्रहीतव्यः। एषः प्रतियोगितासु सह धैर्यं, सङ्गणक्षमता च विकस्यते। यथा नित्यस्य अभ्यासस्य सह संगणक्षमता विकस्यते, तथा क्रिकेटे अभ्यसनेन धैर्यमपि विकस्यति।…

विज्ञानं प्राचीनकाले मानवस्य जीवने निरन्तरं प्रभावशालिनी अस्ति। संसारे सर्वेषां जीवने प्रेरकः एव विज्ञानः अस्ति। यद्यपि विज्ञानं विभिन्न शाखागतं सर्वत्र अपेक्षितं न भवति, तथापि तत्र तत्र प्रतिष्ठानं दृढीकृतं भवति। विज्ञानं प्रकृते आशीर्वादः अस्ति, येन वायुः प्रदूषणं निर्मूलितं, रोगाणां चिकित्सा समर्थिता, ऊर्जा संसाधने सहायता, नवीनतम तथा श्रेष्ठतम यानानां निर्माणं च भवति। यदि हाँ, तदा विज्ञानं परमप्रयोजनकारी अस्ति। तथापि, विज्ञानस्य उपयोगे अपशुभं भी दृश्यते। यथा, आणविकीय युद्धाः, परमाणुबम्बाधरणं, विनाशकारिणी यन्त्रप्रणालीः इत्यादयः। तानि सर्वेषां नुकसानानि सृष्टानि भवन्ति। तस्मात्, विज्ञानं विवादात्मकं अस्ति। परंतु तत्र उपयोगप्रधानं अस्ति। यदि तादृशं विज्ञानं अतिशयः न कृतः, तदा मनुष्यजीवने वैराग्यं, सम्प्रेक्षाविरहः इत्यादयः सन्ति। अतः, विज्ञानं आशीर्वादः अथवा अपशुभः? उत्तरं तत्रयोः संयोगे आवश्यकः। यद्यपि विज्ञानं अशुभं भी अस्ति, तथापि तत्र अतिशयात्…

अतीप्राचीनः उर्जास्रोतांसि जीवनस्य अभिनवस्य विषये प्रस्तावयामि। तानि उपयोगितुं प्राचीनानां मनुष्याणां संस्कृतभाषया लेखयितुं समर्थं सन्ति। प्राचीनेषु कालेषु, प्राकृतिके अपि उर्जास्रोतांसि उपयोगितुं प्रचुरं भवन्ति चिन्तनीयानि अभवन्। वायु, अग्निः, जलम् इत्यादी प्राचीनानां उपयोगितां विशिष्टैः विध्या अनुगच्छन्तः, परन्तु आधुनिकः विज्ञानशास्त्रः एतानि उपयोगितुं नवीनानि उर्जास्रोतांसि प्रत्यधिक्षन्तः। अद्य, समये आधुनिकः मानवः तत्समस्याः अतिक्रम्य, परिस्थितियां सुरक्षितुं उपायानि आविष्करोति। परमं धनवान् विद्युत् उपयोगं व्यापाराय उपयोगिन्याम् उपलभ्यते। प्राचीनानां उपयोगितुं अन्तरंगज्ञानं सार्थक्यम्, एतानि नवीनानि उपयोगानि नानुपयुज्यन्ते। साधारणतया, नौ अतीप्राचीनाः उर्जास्रोतांसि अन्वेषणीयानि सन्ति। सूर्य तेजो यथा, वायुसंचारः यथा, पवनपरिचलनं यथा, जलप्रवाहः यथा, भूमिसंचारः यथा, अत्र सर्वे अन्ये अपि अतीप्राचीनाः उर्जास्रोतांसि अस्ति। उदाहरणार्थं, जलप्रवाहस्य प्रचलने जलवायव ऊर्जा प्राप्ता अभवत्। परन्तु, आधुनिकः विज्ञानशास्त्रः जलप्रवाहानं उपयोगं विकसयन्, विद्युत् उत्पन्नं करोति। तस्य सहायेन, विद्युत् गृहपाठालयेषु,…

कमलं वृक्षं सर्वेषाम् वृक्षाणाम् अत्यन्तं श्रेष्ठं भवति। तस्य पुष्पम् विशेषतः अद्भुतं च रमणीयं अस्ति। भारतीये धर्म दर्शने, कमलपुष्पम् अत्यन्तं प्रसिद्धम् अस्ति। संस्कृतभाषयाम् ‘कमल’ इत्येव नाम अस्ति। कमलस्य विशेषतः द्वे गुणे अत्यन्तं प्रशस्ते अस्ति। प्रथमं, यथा कमलस्य अपवादरहितत्वम्। कमलपुष्पस्य पाठनेन यो अपवादं प्राप्नोति सः सर्वदा अद्वेष्टः भवति। द्वितीयं, कमलस्य अध्यवसायात्मकत्वम्। कमलपुष्पस्य अध्यवसायवान् प्रतिभावान् सदा प्राप्नोति। भारतीये संस्कृतसाहित्ये, कमलं अद्भुतम् पुष्पम् उपमानं अद्यवस्य दर्शितम् अस्ति। संस्कृते कमलपुष्पं स्वभावे पद्मपत्रजः अस्ति, अत एव पद्माक्षः इति व्यवहारः अपि अत्यन्तं प्रसिद्धः अस्ति। कमलस्य अनेकः रूपाणि अस्ति। अतः विभिन्नविभागान्तर्गतं एक एव कमलपुष्पं विभज्य सर्वेषाम् लोकेषु अद्भुतम् च वैभवम् प्रदर्शयति। समाप्ते, कमलपुष्पं अत्यन्तं महत्त्वं समये समये प्राप्नोति। अतः सर्वे लोकाः कमलं प्रेम्यं च अद्भुतं च आदर्शं मान्यन्ते।

प्राकृतिकापदार्थाः जनानां जीवने प्रभवन्ति। ते जनानां समृद्धिं वा अपवृद्धिं वा कारयन्ति। प्राकृतिकविपद् एवं एकः प्राकृतिकापदार्थः अस्ति, जिस्तु तत्र अज्ञातवायु, भूकम्प, बाढ़, भूगर्भिक विस्फोट, जलप्रलय इत्यादयः सन्ति। ते प्राकृतिकविपदः अस्माभिः अनुभूयन्ते। तत्र प्राकृतिकविपदाः सदा अज्ञाताः भवन्ति। ते अविनाशिनी चित्रा अस्ति, ज्ञाता च अज्ञाता च प्राकृतिकविपदा: अस्ति। उदाहरणार्थं, भूकम्प अज्ञातवायुः अस्ति, तथा अज्ञातवायु अज्ञातवायुः अस्ति। तेषां समूहं उद्भूतं प्राकृतिकविपदं अभिवदन्ति। प्राकृतिकविपदानां प्रमुखाः कारणाः कालः, यथाकालिकाहेतवः, तेजोमयवातावरणविपरीता: च। प्राकृतिकविपदानां परिणामानि सङ्ग्रामाणि भवन्ति। ते जनानां जीवने परिणामान्यस्माभिः विचार्य विचिन्त्य यथासंभवं परिहर्तव्यानि योजनानि कर्तव्यानि च सन्ति। प्राकृतिकविपदाः जनानां जीवने प्रकोपः, परिणामानि च प्रदर्शयन्ति। ते जनानां जीवने भयं, आलस्यं, आशंसा च उत्पद्यन्ति। प्राकृतिकविपदाः नानाविधाः भवन्ति। उदाहरणार्थं, भूकम्पः भूमिविस्फोटः, जलप्रलयः, भूगर्भिक विस्फोटः, तेजोमयी तण्डवः च प्राकृतिकविपदाः अस्माकं…

आत्मीयस्य बिजयस्य निर्विघ्नकर्ता भवान्! पण्डिता रमाबाई नामा एका महिला विद्वान् आसीत् जननी विश्वस्य विशेषायाः कार्यकुशलतायाः च अभिप्रायः स्वीक्रियते। एषा भारतस्य वैशिष्ट्यपूर्णा स्त्री आसीत्, ज्ञानवती च आचार्या यशस्वी च। पण्डिता रमाबाई स्वतः एका संस्कृतविद्यालयस्य आसीत् स्थापित्री, ज्ञानस्य सर्वेषां लाभाय समर्पिता। तस्या शिक्षाविद्यार्थिनः विविधदर्शने, धर्मविद्यां च प्रदत्तां, अद्वितीयं संस्कृतसंस्कृते उपेक्षितां परमेण विद्यायाः प्राप्यते। सा एका स्त्री आसीत्, जो स्त्रीस्वातंत्र्यं, शिक्षास्वातंत्र्यं च प्रचारयितुं प्रेरिता आसीत्। तस्या नारी शिक्षा, स्त्रीस्वातंत्र्यं, महिला समाजे योगदानं च आदर्शं आसीत्। एषा अतीव प्रतिभाशालिनी आसीत्, ज्ञानस्य आत्मनि साक्षात् व्यवस्थापिता। अत्र संस्कृतेन लेखितेन निबन्धेन पण्डिता रमाबाई उपलभ्यते, तादृशं प्रेरणादायकं निबन्धं संस्कृतेन रचितुं आदर्शं स्यात्। तस्या कार्यकलापः, जीवनक्रमः, आदर्शं च संस्कृतेन लिखितं उपलभ्यते। एषा स्त्री संस्कृते प्रेरकः, नारीस्वतंत्र्यस्य अभिन्नांशी आसीत्। अतः…

क्रिकेटं एकः प्रसिद्धः खेलः अस्ति जातः बल्लः च मांसलः चाविक्रीयते। यः खेलः बहुदृष्ट्या प्रसिद्धः भारते च विश्वे च अस्ति। क्रिकेटः अस्ति एकः समयः च विश्वस्य महत्त्वपूर्णः खेलः। क्रिकेटे सङ्ग्रहः आवश्यकः अस्ति। दो टीम्स् आसन्नः भवेत्, प्रत्येकं टीमं ग्रामिणाः पुरोहिता कार्यकर्ता च अस्ति। टीम्स् आसन्ना खेलम् क्रिकेटं आरचन्ति। अत्र बल्लः, बॉलः, और विभिन्ना उपकरणाः उपयोगी अस्ति। खेले, एक टीम् अपारं स्कोरं प्राप्य, अपारं चिन्हं प्राप्य, तादृशं अन्यं टीमं द्वितीयं स्कोरं निर्धारयित्वा विजयं प्राप्नुते। एषः खेलः धार्मिकं, सहकारिता, धैर्यं, और योग्यतां प्रकटयति। क्रिकेटे अनेकानि प्रकाराणि खेलानि अस्ति। टेस्ट् मैचं, वनडे मैचं, तथा ट्वेन्टी-ट्वेन्टी खेलानि प्रसिद्धानि। क्रिकेटः भारतीयानां राष्ट्रीयः खेलः अस्ति। भारतस्य क्रिकेटं विश्वस्तरीयं स्थानं प्राप्यते। अन्ये देशाः जापान्, ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड्, श्रीलंका च…

सा माता, सदा स्नेहिता,प्रेम्णा संयुक्ता चेतना ।धर्मपत्नी, प्रियतमा,प्रणतानां वर्तिनी धन्या ॥ नित्यं ध्यानं विनयशीला,पुत्रदारार्यभावना ।शक्तिः सर्वेषामपि धीरा,विद्यादानाद्यया शिवा ॥ मातृदेवो भवः स्थाने,सर्वदा तत्प्रियंवदी ।सर्वस्या धर्मसम्पत्तौ,सा माता शरणं गता ॥ मातुस्स्मरणमात्रेण,सर्वदा सफला जगत् ।प्रीतिं प्राप्तुं चेत्सर्वं,माता सन्त्यज्यते क्वचित् ॥ अन्नं जलं शय्याशय्या,त्रिवार्षिक्या प्रतिग्रहः ।इति लोके न निर्देशः,मातरस्तु सर्वदा ॥ Translation:She is the mother, ever affectionate,With love and consciousness intertwined.The righteous spouse, most beloved,Blessed is she, revered by all. Constant in meditation, humble in demeanor,With the noble sentiment towards family and kin.Strength she possesses, a steadfast soul,Bestowing knowledge and divine grace. In the place of the divine, mother stands,Always speaking what’s dear and right.For the wealth of righteousness in all,Mother is the…