विश्व पर्यावरण दिवसः एकः महत्त्वपूर्णः दिवसः अस्ति जिस्मिना विश्वभरे मानवाः सार्वभौमिकस्य पर्यावरणस्य महत्त्वं स्मरन्ति च, आदर्शं पर्यावरणं सज्जन्ति च। इदं दिवसं जूनमासस्य प्रथमदिवसे सम्पद्यते तथा परिस्थितिगतविशेषाणि, तत्समाजिकानि परिचितानि कार्यानि च योजनीयानि भवन्ति। विश्व पर्यावरण दिवसस्य उद्देश्यं पर्यावरणस्य महत्त्वं जनानाम् अवगाहितुं परिचितानां जागरूकतां च प्रोत्साहितुं वा सर्वमिदं कार्यं कृत्वा सार्वभौमिकपर्यावरणसंरक्षणाय यथाशक्तिं कार्यमिति विशेषः दिवसस्य उद्देश्यः स्यात्। विश्व पर्यावरण दिवसः एकः अत्यन्तमहत्त्वपूर्णः दिवसः अस्ति जिस्मिना जीवाः एकत्र समागता वार्ताः विचाराश्च आदर्शयति विविधकार्याः च आचरितवन्ति तथाच परिसरं साफं करोति, वनस्पतिः अभिवृद्धिं करोति, प्राणिनः अभिवृद्धिं करोति। इत्येवं अतिप्राचीना धर्माः शिक्षाः प्रदर्शयति। विश्व पर्यावरण दिवसे विविधाः कार्यक्रमाः आयोज्यन्ते, सर्वमिदं अनेकत्वं विद्यते योजनीयानि च विविधानि विशेषाणि कार्याणि च यथोक्तिक्रमेण सम्पद्यन्ते। अतः विश्व पर्यावरण दिवसस्य अभिवृद्धिः, सर्वसामान्यस्य…

जलमेव सर्वजनिना प्रियं वपुः। स एष पाणीयस्य उत्कृष्टतमं गुणः। यथा सर्वे प्राणिनः जलेन जीवन्ति, तथा जलं सर्वजनैः प्रीतिकरं भवति। एतेन जलेन समृद्धिः, उद्योगः, वाणिज्यं च सम्भवन्ति। जलं प्रदुष्टं वा पवित्रं वा जीवन्ति विश्वे जनाः। तस्मात् जलस्य पवित्रतायाः विशेषः महत्त्वं भवति। निर्मलं जलं प्रदातुं प्रतियत्नं कुर्वन्ति सर्वेऽपि लोकाः। जलस्य महत्त्वं विचिन्तयन्तु मनुष्याः, तद्यथा ते समृद्धिं लभन्तु। जलमेव जीवनाधारः अस्ति। अन्नं जलं च समाश्रित्य प्राणिनां जीवनं सम्भवति। तस्मात् जलस्य प्राणिनां जीवने विशेषः महत्त्वं अस्ति। जलं न उपयुज्यमानं प्राणिनो हन्ति, तस्मात् जलस्य प्राणिनां सर्वेषां प्रतिष्ठायां महत्त्वं भवति। अत्र जलस्य परिमाणमपि विचार्यते। जलस्य परिमाणं अत्यन्तं महत्त्वं भवति। जलं यत्र अधिकं, तत्र समृद्धिः अधिका भवति। अतः समृद्धिदायकं जलं सम्पद्यते, तस्मात् जलस्य परिमाणं प्रत्येकं व्यक्तिं प्रेरयति…

विद्यायां मम प्रियतमो गुरुः अस्ति। स नाम श्रीमान् विजयः भवनान्तर्गते विद्यालये अध्यापकः सन् अन्तिमवर्षानि सङ्गच्छामि। तस्य अध्यापने सततं प्रेरितः अस्मि तेन विद्यालये सफलताम् अर्जिताम् अनुभवामि। श्री विजयः अतीव उदारः एवं सदैव अभिनववादी अस्ति। वह सभ्यतां सहसा अनुसरति एवं विद्यार्थिनां अन्येषु विचारेषु स्वतन्त्रतां प्रोत्साहयति। उनका अध्यापन न केवल पाठ्यक्रमे वरन् जीवने सम्बन्धित सर्वेषु विषयेषु अत्यधिक सरलतया प्रस्तुति करोति। तस्य उपकारात् अस्माकं स्वप्नाः एवं प्रेरणाः सततं परिपूर्णाः अस्मि। श्री विजयः न केवल एकः अध्यापकः अस्ति, बल्कि एकः नेता एवं परिचालकः अस्ति, जो सदैव सभ्यतां, श्रद्धां, एवं परोपकारं प्रोत्साहयति। समापनम्, श्री विजयः सर्वत्र सततं सामाजिके एवं शैक्षिके क्षेत्रे सर्वदा आदरणीयः अस्ति। तस्य अद्भुतं उपकारं निरन्तरं अनुभवामि। तस्य साथे अध्ययनकाले अनेकं ज्ञानं प्राप्नोमि, जो…

पर्यावरणं विश्वस्य सदारणं अस्ति। एषः परिस्थितिः सर्वेषां प्राणिनां जीवने अत्यन्त महत्त्वपूर्णं अस्ति। यत्र न परिसरः सफलं तत्र न सुखं नास्ति। अतः पर्यावरणं पालयितुं योग्यं अस्ति। पर्यावरणं अस्मिन् जगति सञ्चितः भौतिकः आवरणः च स्यात्, जलम्, वायुः, पृथ्वी, आकाश इत्यादि सर्वेषां जीवनानुकूलं अस्ति। ये भौतिकाः तत्र प्रमुखाः आवश्यकाः अस्माकं जीवने अनिवार्याः च भवन्ति। तेषु जले सर्वं जीवंति। जलस्य अभावे प्राणिनां जीवनं सम्भवति न। वायोः अन्यत्र सम्भवन्ति जीवः। तस्मिन् परिसरे जले वायोः आवश्यकता प्रामुख्यं अधिकं अस्ति। पर्यावरणं धातुर्मूलकं आहारम्, श्राव्यं साक्षात् प्रमाणं, यशोवाहकं, परिश्रमशीलतायाः स्रोतः, च भवति। इतरेषु विभागेषु यथा गाणितिकं, धार्मिकं, सामाजिकं इत्यादिसु पर्यावरणं प्रतिष्ठाप्यते। पर्यावरणं सम्प्रेषणं अत्यन्त प्राचीनं विषयम् अस्ति। भारते सर्वेषां संस्कृतिनां आधारः पर्यावरणम् अभिजातः अस्ति। भारतीयानां जीवने पर्यावरणं महत्त्वपूर्णं…

श्रीमान्, श्रीमत्यैः सह प्रियतमा भवन्तः। होलिकायाः पर्वस्य शुभस्य अद्य वाचनं करोमि। होलिका पर्वः हिन्दूणां महत्तमः उत्सवः अस्ति। एतस्य पर्वस्य अर्थं अस्मिन् उत्सवे जनाः खेलन्ति, रङ्गभरणं करोन्ति, भोजनं कुर्वन्ति च। होलिकायाः पर्वस्य इतिहासः प्राचीनः अस्ति। प्राचीने काले, भारतवर्षे, एकस्य महाराजस्य भक्ता अस्ति अस्मिन् नामके दैतेये नाम कन्या अस्ति। तस्य ब्राह्मणे पुत्रः अस्ति अस्मिन् नामकः प्रह्लादः। प्रह्लादः महान् भगवान् विष्णोः भक्तः अस्ति। दैतेयो भक्तिनाशकरः अस्ति। भक्तिनाशे कारणेन, दैतेयः स्वस्य बलात् प्रह्लादं मर्दनं कर्तुम् इच्छति। एवम्, होलिका नामकी अभिनयति अधिकं तपसा कर्तुम् इच्छति, यथा तस्य पुत्रः प्रह्लादः सत्ये परमं भगवन्तं आराधनायै यत्नं करोति। प्रह्लादस्य भक्तिनाशे, भगवान् नृसिंहो नामकः अवतारः दैतेयस्य वधाय आगच्छति। तदा, होलिका नामकी दैतेयी तस्य सहस्राक्षिणः अग्निना दह्यमाना मरुत् कन्याया वधम्…

नद्यः अत्यन्तं प्राचीनाः भूजलस्था: अन्तर्वहन्ति। नद्यः जलमार्गा: सन्ति जो नदी प्रवाहं निरन्तरं क्रमेण चरन्ति। अनेकाः नद्यः भारतदेशे सन्ति। नदीषु गङ्गा, यमुना, सरस्वती, नर्मदा, कावेरी इत्यादयः प्रसिद्धाः सन्ति। नदीषु गङ्गा सर्वेषाम् नदीनां महत्तमा एव। गङ्गा नदी सर्वेभ्यो नदीभ्यः पवित्रतमा अस्ति। यह नदी भारतीयानां प्राणिनां प्राणायै अत्यन्तं महत्त्वं प्रददाति। नदीषु सरस्वती च नर्मदा च उत्तरेभ्यः दिशः प्रवहन्ति। सरस्वती नदी वेदानाम् अनेकेषु ग्रन्थेषु प्रसिद्धा अस्ति। नर्मदा नदी पवित्रतमा एव। अत: भारतीया: नर्मदायाम् स्नानं कुर्वन्ति यत् तेषां पापानां नाशं कुरुति। नदीषु कावेरी नदी दक्षिणेभ्यः दिशः प्रवहति। कावेरी नदी दक्षिणेषु तीर्थेषु अत्यधिकं प्रसिद्धा अस्ति। अत: नद्यः भारतीयानां जीवने अत्यन्तं महत्त्वपूर्णाः अस्ति। नद्यः न केवलं जलं प्रदानं कुर्वन्ति, तानि जीवनं सन्तुष्टं करोति।

योगः, भारतीय संस्कृतिः आत्मसाक्षात्कारे योगः परमं उपायमिति ज्ञातं वर्तते। अत्र योगः आत्मनिरीक्षणं, मानसिकशान्तिः, शारीरिकस्वस्थ्यं, सम्यग्ज्ञानं, समाधिः, एवं मोक्षः इत्यादीनि लक्षणानि युज्यन्ते। अतः योगः सम्पूर्ण व्यक्तिजीवनं सुशीलं करोति। भारतीय संस्कृतौ अनुष्ठानार्थं एकं विशेषं दिनमासीत् – अन्तराष्ट्रीय योग दिवसः। इदं दिवसं विश्वस्तरे योगस्य महत्त्वं प्रकटयति एवं योगः सर्वलोकेषु प्रसारणं करोति। एषः दिनः प्रतिवर्षं जूनमासस्य प्रथमदिवसे मनामहे। योगदिवसे विविधाः कार्याणि अनुष्ठीयन्ते। प्रमुखं तत्र योगाभ्यासः, ध्यानं, प्राणायामः, योगशिक्षा, संवादः, विचारसम्मेलनानि चेति समाहितानि। योगदिवसे योगशालाः, पार्क्स्, सड़कासु योगाभ्यासः, ध्यानं चर्चालयो अनेकस्थलेषु निर्मिताः भवन्ति। योगदिवसं विशेषेण विद्यालयेषु चिकित्सालयेषु योगशिक्षार्थिनां प्रतिष्ठानं कृत्वा ते योगशिक्षायां नियोजिताः भवन्ति। अन्तराष्ट्रीय योग दिवसेऽपि योगेन जीवनं सुखमयं कर्तुं प्रेरणादायकं समाचरितुं सक्षमाः भवन्तु। योगः सदैव जीवनं उत्तमं करोतु।

अश्वः पशुर्नाम अस्ति। एषः चतुष्पादः द्विराधः जनानाम् अतिरूपी च अस्ति। अश्वः विभिन्नानि रूपाणि सम्पद्यते, यथा रणगजः, ग्रामगजः, उत्सवगजः च। अश्वः वेगेन धावितुं समर्थः अस्ति, अतः युद्धे वाहनानि अश्वान् प्रयोजयन्ति। अश्वस्य विशेषणानि भवन्ति। प्राचीनकाले अश्वाः महत्वेन आदरिताः असन्, ते युद्धे, धर्मे, साहसे, वाहने च प्रयोज्याः अभवन्। अश्वाः सैन्यस्य मुख्यं अभिन्नं अभवन्, युद्धे अश्वराजः, अश्वसेना इत्यादिनाम् उपयोगः अभवत्। विविधयुद्धानि अश्वैः यथार्थतया प्रगण्यन्ते। अश्वस्य प्रकृतिः बहुधा वर्णिता अस्ति। तदा अश्वस्य गात्राणि, केशाः, नखानि, चक्षुष्काणि इत्यादयः लक्षणानि वर्णितानि अभवन्। अश्वस्य वार्ताम् स्वतन्त्रः एव सम्पद्यते, यथा प्रयाणे, खेलने, युद्धे च। अश्वानां स्वभावः शान्तिः, दक्षता, औदार्यं च अस्ति। अश्वस्य गुणाः अद्भुतानि अभवन्, तदा लोके अश्वप्रियतमः असन्। अश्वस्य देवता है अश्विनौ, तावुभयं वैदिककाले आदरणीयौ अभवतुः। अश्वस्य महत्वं…

मम प्रिय अध्यापकः श्रीमान् रामचन्द्रः अस्ति। अस्य नाम रामचन्द्रः। सः अतीव ज्ञानवान् च उत्कृष्टशिक्षकः अस्ति। वह अतीव सज्जनः च अस्ति। रामचन्द्रस्य पाठः सदा सुखकरः अस्ति। अस्य व्याख्यानं स्पष्टं च सुसंस्कृतं भवति। वह स्वाभाविकः उत्साही च आत्मविश्वासी अस्ति। अध्यापने उन्हें सभी विद्यार्थियों में अद्भुत प्रेरणा और अध्ययन की भावना पैदा होती है। वह हमें न केवल विद्या की दिशा में बल्कि जीवन में सही और गलत के बीच अंतर को समझने की शिक्षा देते हैं। रामचन्द्रः सदैव मित्रवान् और सहायक अध्यापक रहते हैं। उनकी प्रेरणा से ही हम अध्ययन में उत्कृष्टता की ओर अग्रसर होते हैं। अतः मम प्रिय अध्यापकः रामचन्द्रः अस्ति। उन्हें मेरा शत्-शत् धन्यवाद।

तस्य भारतीयस्य राष्ट्रध्वजस्य चिह्नम् अस्ति। सा त्रिरङ्गा इत्युच्यते। त्रिरङ्गस्य सर्वप्रथमं स्वर्णवर्णः अस्ति। सः ध्वजः अद्योदये विभ्रमति। एतत् प्रकाशस्य चिह्नम् अस्ति एव। प्रथमप्रकारं स्वर्णप्रकाशो भारतीयः समुद्रोऽधिकः आत्मज्योतिर्वा इति सिद्धम्। तदभिज्ञाने भारतीयस्य अध्यात्मिकस्य समुद्रस्य सन्दर्भे भारतीयः स्वर्णप्रकाशः अस्ति। अन्तिमप्रकारं ध्वजः त्रिरङ्गः अस्ति। तत्र प्रथमः पीतवर्णः अस्ति। तद्ध्वजस्य उत्तरभागे अस्ति। अत्र पीतवर्णः अवतरति। तदभिज्ञाने भारतीयस्य भूमिः, भारतस्य भव्यत्वे अद्योदये पीतवर्णः अभिन्नमस्ति। अन्तिमस्य प्रकारस्य ध्वजः सः सद्भावेऽभिन्नः अद्योदयः अभिविभ्रमति। सः तृतीयप्रकारः ध्वजः एव अद्योदयः। अत्र आकाशे नीलवर्णः अवतरति। तदभिज्ञाने नीलवर्णः अकाशः भारतीयानां चिह्नमस्ति। इत्थं त्रिरङ्गस्य ध्वजस्य भारतीयस्य सामाजिकस्थित्या च पौराणिकम् अर्थं च विविधं प्रकाशमस्ति। यतः भारतीयस्य अतीते वर्तमाने च समये ध्वजस्य अद्योदयः स्थितोऽस्ति। अतोऽत्र सामाजिकस्य चिह्नस्य स्थानं विभागं च प्रकटयति। इत्थं ध्वजस्य प्रतिपादनम् अन्यतमं…