संसारे अज्ञानं अधिकारीणां दुर्भाग्यं अस्ति। अन्धकारः प्रज्ञायाः शत्रुः, अज्ञानं नश्यति। अल्पविद्यायां जनः जीवने निरुद्धः भवति। अल्पविद्यायां संसारे प्रवृत्तिः संकुचिता भवति। अज्ञानं अधिकारिणां कारणं दुःखं जनानां जीवने अविश्रान्तिः अस्ति। संसारे अनेकानि समस्याः उत्पन्नाः भवन्ति। तानि समस्यास्संसारे अज्ञानात् उत्पन्नाः भवन्ति। अज्ञानं निवारणाय शिक्षा आवश्यका भवति। अशिक्षितः जनः अल्पविद्यया संसारे निरुद्धः भवति। विद्यायाः प्राप्तौ सज्जनाः भवन्ति। शिक्षकाः आदरणीयाः भवन्ति। विद्यार्थिनः आदरणीयाः भवन्ति। शिक्षितः जनः समाजे उत्कृष्टः भवति। अज्ञानं निवारणं कठिनं भवति, किन्तु यत्नेन संभवति। शिक्षायामेव जीवनस्य सफलता प्राप्यते। अल्पविद्यायामपि शिक्षितः जनः संसारे प्रवृत्तिं सम्पादयति। शिक्षायामेव संसारे शान्तिः अभ्युदयः च सम्भवति।

परिवार नियोजनं एकः महत्त्वपूर्णं विषयः अस्ति जीवनं समृद्धं आरोग्यं च अनुभवाय. अतः परिवार नियोजनं एकः उपायः अस्ति जनसङ्ख्याया नियन्तुम्. इदम् उपायं न केवलं व्यक्तिषु आरोग्यं चरितुं सहायः अपितु राष्ट्रस्य प्रगतिः च. परिवार नियोजनं कठिनः कार्यः अस्ति, यदि अन्यायः अनुपरिवर्त्यते. परन्तु, यदि यथायोग्यं प्रयोगः कृतः, तर्हि परिवार नियोजनं समृद्धिं आरोग्यं च प्रसारयति. परिवार नियोजनस्य उपायाः सन्ति विविधाः. एकः उपायः अस्ति गर्भनिरोधः. गर्भनिरोधः विभिन्नः प्रकारैः प्राप्तः, यथा गर्भाशयस्य अनुच्छेदनम्, प्रात्यर्थकशक्तिः, गर्भनिरोधक औषधः, आद्यः. अन्यः उपायः अस्ति गर्भाशयच्छेदनम्, यथा तुबलिग्रहणम्. तत्र भगिनी गर्भाशयं छिद्यते, यच्च परिवारनिर्माणं न भवति. परिवार नियोजनं विशिष्टः प्रभावः प्रसारयति. अनवश्यकस्थलेषु जनसङ्ख्याया नियन्तुम्, समाजः आर्थिकं विकासं अनुभवति. और्थिकोऽनेकशाखासु स्वीकृतिः, स्त्रीपुरुषाणां शिक्षा समता च प्रस्थापयति. अतः, परिवार नियोजनं सदैव आवश्यकं समये…

संस्कृते कृषिः एतादृशा विविधाः सन्ति, एकानि तु तत्त्वानि गौरवानि च यन्ति। अन्नं महत्त्वमासीद् इत्याहुः। स चान्नं यः परिणामः यत्नपूर्वकं उपजीवितं स्यात् तस्य प्रत्यक्षपरोक्षद्वारेण लाभः जायते। तस्मात् यः पर्याप्तया अन्नस्य उत्पादनं करोति स स्वार्थेन परोऽपि लाभान् प्राप्नोति। अयं परिपूर्णविषये सततं प्रयत्नपूर्वकं कार्यः कृषिः इत्येवाऽऽहुः। भूमिः परिपूर्णविषये प्रमुखं साधनं भवति। तस्मात् यः किसानः स्वयं स्थितः अन्नस्य उत्पादनं कुरुते सः भूमिरूपस्य आत्मनः सम्मानं करोति। अधुना च पर्याप्तया खाद्यवस्तुना उत्पादनं क्रियते, यथा पशुपालनं वा विभिन्नानि फलानि वा उत्पादितानि भवन्ति। परन्तु विशेषतः अविषेषेण खाद्यवस्तुना उत्पादनं कृषिस्य न स्वार्थेन केवलं परोपकारेण च कृतम् अस्ति। अन्नं सर्वान् प्राणिनः प्राणान् परिपूरयति। अतः अन्नस्य उत्पादने यत्नः परमो महत्त्वम् अस्ति। तस्मात् आधुनिकः विज्ञानशास्त्रः तावत् विभिन्नानि नवीनानि उपायानि प्रकल्पयति येषु सहायेन…

प्रारंभे शिक्षणस्य प्रधानं भागं परिवारः अस्ति। पितरौ अपि अतिरिक्तं शिक्षकार्थम् न आस्ति। ते न केवलं शिक्षणं प्रदानं करोति, बल्कि धर्माचार्यं संस्कारं च प्रदानं करोति। ते सन्तानं स्वीकुर्वन्ति तस्मात् तदवगाहिनं नियंत्रणं अभ्युपेतुं शिक्षणे च अहं पारणामि। पितरौ नित्यं सन्तानं प्रेरयन्तः शिक्षणे, तदा सन्तानं सदा शास्त्रज्ञानेन परिपूरितं भवति। शास्त्रज्ञानेन न शोच्यं भवति, कुप्यायाः न पश्यन्ति, अतः ते धैर्यवान्भवन्ति। तथा ते समाजस्य सामाजिकानां नियमानां च सभ्यतायाः पालनं करोति। अत एव पितरौ प्राचीनः संस्कृतभाषायां अध्ययनं करोतः तस्मात् तदध्ययनं तेषां सन्तानेषु प्रोत्साहयतः। इत्थं ते न केवलं शिक्षणं प्रदानं करोति, बल्कि सन्तानेषु समर्थं धर्मं च सिखयतः। एवं अपि पितरौ सन्तानस्य आत्मविश्वासं संस्कारैः परिपूरयन्ति। तस्मात् पितरौ न केवलं अत्यन्तं महत्त्वं अस्ति, बल्कि अत्यन्तं आवश्यकता अस्ति।

प्रियं श्रोतृभ्यः, सखे, आदर्दिता विद्यार्थिनः, गौरवेण संस्कृतभाषयाम् आत्मज्ञानस्य महत्त्वं चर्चितवानि भवन्तः। आत्मज्ञानं प्रत्यक्षानुभवेन प्राप्तम्, आत्मनि स्थितं ज्ञानम् इति अर्थः। संस्कृते उपनिषदां महत्त्वं प्रतिपाद्यते, ‘अहं ब्रह्मास्मि’, ‘तत्त्वमसि’ इत्यादिना। एवं, आत्मज्ञानस्य आवश्यकता सज्जनैः सर्वदा स्वीकृता। आत्मज्ञानं प्राप्य आत्मनि स्थितं सत्यं ज्ञानं नित्यं च आत्मनः स्वरूपं प्रतिपादयति। आत्मज्ञानेन पुरुषः स्वयं समर्थः भवति, स्वात्मानं अनुसरति, शुभं करोति, पापं त्यजति। अतः संसारे नगरे सर्वदा आत्मज्ञानं प्राप्य शिक्षकान् समाश्रित्य अध्ययनं कुर्वन्ति। आत्मज्ञानेन पुरुषः स्वयं समर्थः भवति। सर्वे लोकाः स्वस्मिन् आत्मनि स्थितं ब्रह्मज्ञानं प्राप्य, प्राणिनः स्वेन अनुभवेन सर्वेषां स्वात्मानं परमात्मानं च सम्मन्ति। अहं ब्रह्मास्मि, तत्त्वमसि, सर्वं खल्विदं ब्रह्म, एकमेवाद्वितीयं ब्रह्म इत्यादिना प्रतिपाद्यमानं आत्मज्ञानं पुरुषं सर्वेषां स्वात्मानं परमात्मानं च सम्मन्ति। तस्मात् सर्वे लोकाः स्वयं समर्थाः भवन्ति। आत्मज्ञानं प्राप्य…

भारतम् एकं अत्यन्तं विशालं देशं अस्ति, यत्र समृद्धिः, विविधता, तथा परम् धर्मः साधारणे जनाः निवसन्ति। भारतस्य इतिहासः अत्यन्तं प्राचीनः अस्ति यदि विशेषं भारतीया जीवनस्य विविधतां, संस्कृतियः, तथा परंपराः प्रशंसनीयाः। भारतदेशे संस्कृतं, जीवनम्, संस्कृतिः आदि सर्वं विकस्तं दर्शनीयं च अस्ति। भारतस्य संस्कृतिः अत्यन्तं विविधाः च अस्ति। भारतस्य संस्कृतिः धर्मः, साहित्यं, कला, संगीतं, नृत्यं, वास्तुकला, विज्ञानं, तथा तत्त्वज्ञानं आदिकं एकान्तः सभ्यतायाः उद्दीपनं करोति। भारतीया धर्माः अत्यन्तं महत्त्वं प्राप्नुवन्ति जीवने भारतीयानाम्। धर्मः भारतस्य जनानां चेतनायाः आधारः अस्ति। भारतदेशे विज्ञानं च अत्यन्तं प्राचीनं अस्ति। भारतीयाः प्राचीनकाले बहूनां विज्ञानज्ञानानां प्रथमकृताः वैज्ञानिकाः च अस्माभिः आविष्कारान् कृतवन्ति। भारतदेशः अत्यन्तं विविधः भाषास्तां भाषास्तु संस्कृतं, हिन्दी, तमिल्, तेलुगु, बंगल, मराठी, गुजराती, कन्नड़, पंजाबी, उड़िया, मलयालम्, नेपाली, और अन्यानि भाषाः…