मकरसंक्रान्तिः, भारतस्य एकः प्रमुखः उत्सवः, संस्कृते मकरसंक्रान्तिरित्युक्तः। एषः उत्सवः जनवर्यमासे अर्धमासे समाप्नोति। एषः पर्वः विशेषेण दक्षिणेषु भागेषु आचरितः। मकरसंक्रान्तिः उत्सवः सूर्यस्य मकरराशिमासान्तरे अरम्भितः। यदा सूर्यः उत्तरायणे प्रवर्तते, तदा एषः पर्वः आरम्भितः भवति। इदं विशेषणं भवति यत् इदं उत्सवं गन्तुकामाः सर्वेभ्यः पर्वेभ्यः प्राप्नुवन्ति। मकरसंक्रान्तिः आरंभद्वयस्यापि एकस्मिन अन्तराले सम्पूर्ण भारते विभिन्नपर्वताः, नगराणि, ग्रामाणि स्थानीयसंस्कृतियाः अनेकप्रकाराः संस्कृताः आचरन्ति। मकरसंक्रान्तिः एकः हिन्दू पर्वः अस्ति ज्योतिषशास्त्रे, सङ्क्रान्तिः इति विक्षेपायाम्, मकरराशियां स्थाने संक्रान्तिरिति स्मृता। मकरसंक्रान्तिः शुभा भवतु। मकरसंक्रान्तिः मङ्गलमयी भवतु। मकरसंक्रान्तिः मङ्गलं करोतु। मकरसंक्रान्तेः हार्दाःशुभाशयाः। मकरसंक्रान्तेः शुभकामनाः। मकरसंक्रान्तेः कोटिशः शुभाशयाः। मकरसंक्रान्तिः भूतिमती भवतु। मकरसंक्रान्तिःशुभंयुः स्यात्। मकरसंक्रान्तिः कल्याणिनी/ स्वस्तिमती/ आनन्दिनी/ सौम्या/ भगवती/ समृद्धिनी भवतु।

मकरसंक्रान्तिः एकः हिन्दू पर्वः अस्ति ज्योतिषशास्त्रे, सङ्क्रान्तिः इति विक्षेपायाम्, मकरराशियां स्थाने संक्रान्तिरिति स्मृता। यह पर्वः सूर्यस्य उत्तरायणस्य समये आरम्भीकृतः अस्ति। इतिहासे अपि अत्र सूर्यायणस्य एव आरम्भः दृश्यते। मकरसंक्रान्तिर्यः पर्वः स्वर्गमार्गदर्शी, सूर्यमण्डले प्रविष्टः विशेषेण भारते प्रियः एव आसीत्। एतस्य पर्वस्य प्रमुखं विशेषणं यथा सर्वेषाम् दैहिकानां आरोग्यं सूर्यमण्डले प्रविष्टस्य क्षणे तथा यथा पूर्वदिशि बहुतराणि वन्यानि एषां वन्यानाम् नानाप्रकाराणि पशवः विचरन्ति तथा इतस्ततः सर्वत्र सुखानि उत्पन्नानि भवन्ति। मकरसंक्रान्तिः एकस्मिन दिने सूर्यस्य सृष्टिकर्तृत्वं च आचरति इति विशेषणम् प्राप्तमस्ति। यः किञ्चिद्दानं कुरुते स तस्य पुण्यप्रदं फलं प्राप्नोति इति वेदः वदति। मकरसंक्रान्तौ दक्षिणायां अनेन दिने सूर्योदये विचारणीयः सूर्यदर्शनार्थं दर्शनानि कुर्वन्ति। उत्तरायणकाले सूर्यस्य सायंकाले स्थानभेदः नास्ति, अत्र सूर्यस्य प्रति विशेषः आराधनात्मकः भावः अभिवर्तते। मकरसंक्रान्तिपर्वस्य एकस्मिन्नेके स्थाने गङ्गा…

मकरसंक्रान्तिः एकः हिन्दू पर्वः अस्ति ज्योतिषशास्त्रे, सङ्क्रान्तिः इति विक्षेपायाम्, मकरराशियां स्थाने संक्रान्तिरिति स्मृता। यह पर्वः सूर्यस्य उत्तरायणस्य समये आरम्भीकृतः अस्ति। इतिहासे अपि अत्र सूर्यायणस्य एव आरम्भः दृश्यते। इस पर्व को ‘उत्तरायण’ भी कहते हैं।  मकर संक्रांति पर पवित्रदिनं मन्यते । अस्मिन् दिने लक्षशः जनाः पुण्यनदीसु स्नानं कुर्वन्ति। अस्मिन् दिने गृहेषु तिलगुडलड्डूः निर्मीयन्ते । एते लड्डुः निर्धनेभ्यः दानं भवन्ति। तिल-गुडं च बन्धुषु वितरितम् । मकर संक्रांति पर’किते-पर्व’ इत्यपि उच्यते ।अस्मिन् दिने बालकाः वृद्धाः च सर्वेषां गृहाणां छतौ पतङ्गं उड्डीयन्ते । मुम्बई, अहमदाबाद, सूरत, लखनऊ इत्यादिषु नगरेषु अस्मिन् दिने बहु पतङ्गाः उड्डीयन्ते। अनेकनगरेषु पतङ्ग-उड्डयन-स्पर्धाः अपि भवन्ति । सत्यमेव मकरसंक्रान्तिः उत्साहेन उत्साहेन च परिपूर्णः अद्वितीयः उत्सवः अस्ति।

मकरसङ्क्रमणं भारतीयानां प्रमुखपर्वसु अन्यतमम्। अस्मात् दिनात् परमपवित्रस्य उत्तरायणकालस्य आरम्भः। इदं पर्व तिलपर्व इत्यपि निर्दिश्यते। तमिळुनाडुराज्ये पोङ्ग्ल इति वदन्ति। एतत् सूर्यस्य चलनसम्बद्धं पर्व। सूर्यस्य एकराशित: अन्यराशिं प्रतिप्रवेशदिनं सङ्क्रमणम् इति उच्यते। सौरमानानुसारं सूर्यस्य मेषादिद्वादशराशिं प्रति प्रवेशदिनम् एव सङ्क्रमणदिनम्। एवंक्रमेण वर्षे १२ सङ्क्रमणानि भवन्ति। तत्र प्रमुखं सङ्क्रमणद्वयम्। कर्काटकसङ्क्रमणं (दक्षिणायनस्य आरम्भ:) मकरसङ्क्रमणं (उत्तरायनस्य आरम्भ:) चेति। कर्काटकमकरसङ्क्रमणे अयनसङ्क्रमणे, मेषतुलासङ्क्रमणे विषुवसङ्क्रमणे, कन्या-मिथुन-धनु-मीनसङ्क्रमणानि षडशीतिमुखसङ्क्रमणानि, वृषभ-सिंह-वृश्चिक-कुम्भसङ्क्रमणानि विष्णुपदसङ्क्रमणानि इति विभाग: कृत: अस्ति। मकरसङ्क्रमणदिनत: आरभ्य रात्रिकालस्य अवधि: न्यून: भवति। एतद्दिने एव स्वर्गः [स्वर्गस्य] द्वारोद्घाटनं क्रियते इति। परमपवित्रे अस्मिन् सङ्क्रमणदिने क्रियमाणं स्नान-दान-जप-तप-हवन-पूजा-तर्पण-श्राद्धादिकम् अधिकं फलप्रदम् इति वदन्ति शास्त्रपुराणानि। तद्दिने य: पापाचरणं करोति, य: पवित्रकर्माणि न आचरति स: पापभाक् भवति इत्यपि वदन्ति ज्ञानिन:। अन्यानि सङ्क्रमणानि आचरितुम् अशक्त: एतदेकं सङ्क्रमणं वा आचरेत् इति वदति…

सूर्यस्य सायं प्रकाशे सुखरूपे, तस्मिन् एकादशे मासे माकरः संक्रान्तिर्भवति। एषः पर्वः विशेषः हिन्दूनां भारतीयाणां च, ज्योतिष्याद्यानां शास्त्राणां अनुसारं व्रतपर्वं आहृत्य यात्रात्यन्तं प्रसिद्धः अस्ति। इदं पर्वं सूर्यस्य उत्तरायणे समाप्ते, मकरस्य राशौ संक्रान्तिः भवति। मकरसंक्रान्तिः हिन्दूणां एकोनपञ्चाशत् पर्वाणां सर्वाणां च सर्वत्रैव आत्मनः शुभप्रदः अस्ति। सूर्यः दक्षिणायां पथि समगत्य, उत्तरायणमारभते। स एकादशे मासे, मकरराशौ संक्रमति, तस्मिन् एकादशे मासे व्रतपर्वं आचरन्ति। इदं पर्वं भारते, नेपाले, बांग्लादेशे, श्रीलंकायां, पाकिस्ताने, भूताने, म्यान्मारे च सर्वत्रैव आचर्यते। मकरसंक्रान्तौ दक्षिणायामुच्छिष्टामन्नं दत्तं भवति, तत्र प्रमुखं तिलगुडं च स्यात्। देवता सूर्यः, राष्ट्रीयं भोजनं तिलगुडयोः समर्पयितुं प्रवृत्तं भवति। अत्र सूर्यभगवान् सर्वेषां जीवानां सर्वरोगनाशनः आस्ते, तस्मिन् दिने अनेकानि स्नानानि कुर्वन्ति व्रतान्तर्गतानि। तस्यां दिवसे दानं, धर्मशीलता, सदाचारः इत्यादीनि आचरन्ति लोकजनाः। मकरसंक्रान्तिः विभिन्ननामैर्विख्यातः अस्ति, भारतीयाणां…

संक्रान्तिः एका वर्षस्य पर्वाणि अस्ति जन्मान्तराणि च। एते पर्वाः संक्रान्तिभिः पूर्वं पञ्चदिनानि अथवा सप्तदिनानि पूर्णान्तं अथवा सप्तदिनानि संक्रान्तिभिः समाप्तानि भवन्ति। मकरसंक्रान्तिः एका ताम्रवर्णानां ऋतूनां समाप्तिः, तस्या एकस्मिन दिवसे सूर्यस्य उत्तरायणे स्थाने संक्रान्तिर्भवति। मकरसंक्रान्तिः हिन्दूकला नाम्ना प्रसिद्धः, भारतीयानां एकः महत्तमः उत्सवः अस्ति। योऽयं उत्सवः शिशिरकाले समाप्तिं प्राप्नोति, समुद्रतीरे स्थापितः बहुधा विविधैः रूपैः समृद्धिं दर्शयति। मकरसंक्रान्तिः गीतायाः अर्थे बहुत्र नाम्ना ज्ञातः अस्ति। उत्सवस्य संबंधे लोगाः भगवान् सूर्यं पूजयन्ति एवं तेषु स्नानं करोति। इदं पुण्यं तीर्थं मान्यते एवं विशेषतः गंगा, यमुना, सरस्वती नदीषु स्नानं कर्तव्यम् इति शास्त्रशिक्षणमास्ति। मकरसंक्रान्तेः दिने भारतीयाः विशेषं भोजनानि प्रियाणि खादन्ति, तथा दानं दातव्यं इति भावना अस्ति। खिलभूता देवताः पूज्यन्ते, मन्त्राः पठन्ति च। सूर्यस्य पूजा अत्यन्तं महत्त्वपूर्णा अस्ति एवं भूमौ…