सर्वदा शुभं करोमि, शुभाशीतलं वायुं स्वीकुर्यामि। प्रातःकाले आसने स्थित्वा आत्मचिन्तनं करोमि, ध्यानं कुर्यामि च। मम मानसिक स्थितिः सर्वदा प्रसन्ना भवति। प्रातःकाले पाठान्तरं कुर्यामि। सर्वदा विद्यायाः प्रति आसक्तः अस्मि। अहोरात्रे आहारं स्वीकुर्यामि। सार्वजनिकं भोजनं न करोमि, आत्मनं संयमेन रक्षामि। प्रातःकाले स्थानियस्थः व्यायामं कुर्यामि। स्वस्थः रहन्नपि आत्मसमर्पणे सर्वदा सततं प्रयत्नशीलः अस्मि। प्रतिदिने पाठान्तरं कुर्यामि और नवीनविद्यायाः प्रति अध्ययनं करोमि।

कोकिलः एकः सुंदरः पक्षी अस्ति। स कोकिलः भारताद्याः प्रमुखः पक्षी अस्ति, ज्योतिष्यां ‘कृत्तिका’ नामनानि सम्बोधन्ते। कोकिलस्य विशेषं श्रवणं भवति यः उषायां उत्तिष्ठति। तदा तस्य गानं शृण्वन्ति जनाः और उनकी मधुर स्वरों के कारण उसे ‘सुरेश’ अपि नामयन्ति। कोकिलः उदारवादी एव निर्ममः भवति, सर्वेषां सहृदयतां लभते। उत्तमपक्षिणां गणे स्थानं प्राप्नोति, सोऽयं सुन्दरः वर्णः अस्ति जिससे उसे दृष्टिग्रहीतृभ्यः पहचाना जा सकता है। कोकिलः वन्यपक्षी अस्ति, यस्मिन वने वसति तस्मिन वसति। उसकी क्रीडा और सुरमय गान वन्यजीवलोकमल्लम्बं बनाते हैं। इसका आकार छोटा होता है, परं उसका प्रभाव अत्यन्त महत्त्वपूर्ण होता है। कोकिलस्य गानस्य श्रवणं सर्वेषां आकर्षकं भवति। उसके मधुर स्वर बहुतीथि लोगों को मोहित करते हैं। यदि हम उसके गान की तारीफ़ करें,…

सुरम्या कोकिलः संस्कृतभाषयां वृक्षानां सर्वत्र प्रसरति, स्वान्तेषु अन्यत्र भवति, तद्याः श्रुत्वा मनोहराः सान्त्वयन्ति, सा अपि भ्रान्तिः क्रियते। तस्याः नाम कोकिलः। कोकिलः, ज्येष्ठपक्षिः, एकः सर्वेषां प्रख्यातः अस्ति। तस्य रूपं विशेषं अस्ति, तस्य पीतात्मकानि पंक्तयः श्रृङ्गात्मकाः सन्ति। तस्य स्वरः अत्युत्तमः अस्ति, स्वनः बहुधा सुरम्यं सान्त्वयति। सर्वग्रामेषु तस्य श्रवणे सुखमास्ति। कोकिलस्य वाक्यप्रवाहः सर्वेषामनुरक्तः भवति। तस्य गीतम् अत्यन्त स्वरस्मयमस्ति, यत्र संसारस्य सुखं वर्णितं भवति। उपवने विहृतं कोकिलं श्रुत्वा लोकानां चित्ते नयति, अतः तस्य स्थानं उत्तमं सम्प्राप्तं भवति। कोकिलः अतीव आकर्षकः अस्ति, तस्य स्वरस्मृतिः सर्वेषां हृदये सदैव सुरम्यं सुरम्यमास्ति। एतस्मिन् सन्दर्भे, तस्य श्रवणस्य प्रभावात् लोके सर्वेषामेव चित्ते वृत्तिर्जायते। कोकिलस्य स्वनः अत्यन्त सुरम्यं सुखं सुखिनाम् उपलब्धं करोति, तस्य गीतस्य अनुरूपं सौन्दर्यं अतीव सजीवमानमुपलब्धं करोति। अनेकशः श्रृङ्गः,…

कोकिलः लोकप्रियः पक्षी अस्ति । कोकिलस्य वर्णः कृष्णः भवति । उद्याने वा वने वा वृक्षे वसति । आमरः तस्य प्रियः वृक्षः अस्ति । तस्याः प्रियः ऋतुः वसन्तः अस्ति ।

कोकिलः एकः पक्षी अस्ति जिस्का वाक्यं सुनिष्ठितं चरित्रञ्च श्रुत्वा मनुजान् सुखं करोति। एतस्य नाम ‘कोकिलः’ इति भारतीयानाम द्वारा दीयते। इदं पक्षिं तंत्रचारशास्त्रे अत्र परिच्छिनाति। कोकिलः वृक्षानां रुचिरः निवासः स्यात्। वने, बालुकाः, अथवा कुञ्जानि इत्यादयः स्थानानि तस्य प्रियाणि भवन्ति। इतरे पक्षयो तस्य सह विरहेण दुःखिताः भवन्ति। कोकिलः अनेकान् स्वरान् उच्चैः क्रीडति यत् तेषां मध्ये सुस्वरं गीतं सर्वेषाम् प्रियमस्ति। उदाहरणार्थं, कोकिलः बहुधा ‘कू, कू’ इति शब्दं सुनाति। कोकिलस्य वीणायाः सदृशं तत्र स्वरं अस्ति। इतरे पक्षयः तस्य स्वरे अनुकरणं करन्ति न तु उत्कृष्टं स्वरं सृष्ट्वा गीयन्ति। कोकिलस्य उच्चैः स्वरैः तत्र सर्वे पक्षयः आक्रम्य अनुसरन्ति। कोकिलस्य आवृत्तानि वर्तन्ते यः अनुभवति तस्य बुद्धिः सुप्रसन्ना भवति। साक्षात् गीतेर्वाचनं कृत्वा तत्र लोकान् आनन्दयति। तस्य प्रसन्नमुखे न दृश्यन्ते…

सुरम्यकानने विकसितानि वनानि, तत्र सुखिनं जनं दृश्यते। तस्मिन् वने, कोयः नाम शितकोटिरुषितानि वृक्षाणि विकसन्ति। वृक्षानां मध्ये, कोयस्य निवासस्थानं अस्ति। कोयः एकः सुन्दरः पक्षी अस्ति, जिसका नाम संस्कृते “कोयः” अथवा “कोइल” इति कहा जाता है। यह पक्षी उत्तर भारतीय अनुप्रदेशों में पाया जाता है और इसकी मुख्य पहचान है उसकी मिठी स्वर से जो विशेषतः बर्फीले ऋतुओं में सुनने को मिलती है।कोकिलः लोकप्रियः पक्षी अस्ति । कोकिलस्य वर्णः कृष्णः भवति । उद्याने वा वने वा वृक्षे वसति । आमरः तस्य प्रियः वृक्षः अस्ति । तस्याः प्रियः ऋतुः वसन्तः अस्ति । वसन्ते सा पचति । तस्य मधुरा वाणी सर्वेभ्यः रोचते। कोकिलः अतीव चतुरः अस्ति। सा काकनीडे अण्डानि ददाति। कोकिला सर्वेभ्यः रोचते तस्य…

संस्कृते विविधानि वन्यानि पक्षिणः विशेषेण अन्वेतुं शक्यन्ते। तानि सर्वाणि प्राणिभ्यः परिपूरितानि, रूपेण च सुन्दराणि भवन्ति। तत्रेदं विशेषं भवति कोयलः नामकः पक्षिः। कोयलः, वृषभक्रियायाः पर्यायपदं, भारतादेशे विशेषतः प्रसिद्धः अस्ति। अस्य नामन्तराणि संस्कृते आवृत्तिः, कूजी, कुवलयप्रिया इत्यादयः असन्ति। कोयलस्य शरीरम् लालयितमस्ति, विशेषतः अस्य गर्भग्रन्थिः सुस्तनी समाना आस्ते। सञ्जीवनीरसेन तस्याम् अनेके गुणाः अस्ति इति वेदितुं शक्यते। कोयलः वृक्षानां छायायाम् अवसति एव, तत्र अपि तस्य विशेषः प्रभावः भवति। अस्य क्वाचित् क्वाचित् कथांचन सुनाति, तानि श्रुत्वा जनाः आनन्दिताः भवन्ति। तस्य क्रीडायाः एकः सौन्दर्यप्रदः अस्ति, अद्भुतशीलः भवन्ति तासां गानानां अभ्यासे। कोयलः अन्यत्र गच्छन् अपि तत्र स्वस्त्रीपुंसकयोः ब्रूति, स्वस्त्रीपुंसकयोः विशेषं प्रेमजनकं गानम् अभ्यासे तस्यै भवति। तस्मिन्नेव समये समीपस्थान्याः पक्षिणः अनुकरोति एवं श्रुत्वा ताः सुनाः जागरूकाः भवन्ति, ते…