कमलं वृक्षं सर्वेषाम् वृक्षाणाम् अत्यन्तं श्रेष्ठं भवति। तस्य पुष्पम् विशेषतः अद्भुतं च रमणीयं अस्ति। भारतीये धर्म दर्शने, कमलपुष्पम् अत्यन्तं प्रसिद्धम् अस्ति। संस्कृतभाषयाम् ‘कमल’ इत्येव नाम अस्ति। कमलस्य विशेषतः द्वे गुणे अत्यन्तं प्रशस्ते अस्ति। प्रथमं, यथा कमलस्य अपवादरहितत्वम्। कमलपुष्पस्य पाठनेन यो अपवादं प्राप्नोति सः सर्वदा अद्वेष्टः भवति। द्वितीयं, कमलस्य अध्यवसायात्मकत्वम्। कमलपुष्पस्य अध्यवसायवान् प्रतिभावान् सदा प्राप्नोति। भारतीये संस्कृतसाहित्ये, कमलं अद्भुतम् पुष्पम् उपमानं अद्यवस्य दर्शितम् अस्ति। संस्कृते कमलपुष्पं स्वभावे पद्मपत्रजः अस्ति, अत एव पद्माक्षः इति व्यवहारः अपि अत्यन्तं प्रसिद्धः अस्ति। कमलस्य अनेकः रूपाणि अस्ति। अतः विभिन्नविभागान्तर्गतं एक एव कमलपुष्पं विभज्य सर्वेषाम् लोकेषु अद्भुतम् च वैभवम् प्रदर्शयति। समाप्ते, कमलपुष्पं अत्यन्तं महत्त्वं समये समये प्राप्नोति। अतः सर्वे लोकाः कमलं प्रेम्यं च अद्भुतं च आदर्शं मान्यन्ते।

प्राकृतिकापदार्थाः जनानां जीवने प्रभवन्ति। ते जनानां समृद्धिं वा अपवृद्धिं वा कारयन्ति। प्राकृतिकविपद् एवं एकः प्राकृतिकापदार्थः अस्ति, जिस्तु तत्र अज्ञातवायु, भूकम्प, बाढ़, भूगर्भिक विस्फोट, जलप्रलय इत्यादयः सन्ति। ते प्राकृतिकविपदः अस्माभिः अनुभूयन्ते। तत्र प्राकृतिकविपदाः सदा अज्ञाताः भवन्ति। ते अविनाशिनी चित्रा अस्ति, ज्ञाता च अज्ञाता च प्राकृतिकविपदा: अस्ति। उदाहरणार्थं, भूकम्प अज्ञातवायुः अस्ति, तथा अज्ञातवायु अज्ञातवायुः अस्ति। तेषां समूहं उद्भूतं प्राकृतिकविपदं अभिवदन्ति। प्राकृतिकविपदानां प्रमुखाः कारणाः कालः, यथाकालिकाहेतवः, तेजोमयवातावरणविपरीता: च। प्राकृतिकविपदानां परिणामानि सङ्ग्रामाणि भवन्ति। ते जनानां जीवने परिणामान्यस्माभिः विचार्य विचिन्त्य यथासंभवं परिहर्तव्यानि योजनानि कर्तव्यानि च सन्ति। प्राकृतिकविपदाः जनानां जीवने प्रकोपः, परिणामानि च प्रदर्शयन्ति। ते जनानां जीवने भयं, आलस्यं, आशंसा च उत्पद्यन्ति। प्राकृतिकविपदाः नानाविधाः भवन्ति। उदाहरणार्थं, भूकम्पः भूमिविस्फोटः, जलप्रलयः, भूगर्भिक विस्फोटः, तेजोमयी तण्डवः च प्राकृतिकविपदाः अस्माकं…

आत्मीयस्य बिजयस्य निर्विघ्नकर्ता भवान्! पण्डिता रमाबाई नामा एका महिला विद्वान् आसीत् जननी विश्वस्य विशेषायाः कार्यकुशलतायाः च अभिप्रायः स्वीक्रियते। एषा भारतस्य वैशिष्ट्यपूर्णा स्त्री आसीत्, ज्ञानवती च आचार्या यशस्वी च। पण्डिता रमाबाई स्वतः एका संस्कृतविद्यालयस्य आसीत् स्थापित्री, ज्ञानस्य सर्वेषां लाभाय समर्पिता। तस्या शिक्षाविद्यार्थिनः विविधदर्शने, धर्मविद्यां च प्रदत्तां, अद्वितीयं संस्कृतसंस्कृते उपेक्षितां परमेण विद्यायाः प्राप्यते। सा एका स्त्री आसीत्, जो स्त्रीस्वातंत्र्यं, शिक्षास्वातंत्र्यं च प्रचारयितुं प्रेरिता आसीत्। तस्या नारी शिक्षा, स्त्रीस्वातंत्र्यं, महिला समाजे योगदानं च आदर्शं आसीत्। एषा अतीव प्रतिभाशालिनी आसीत्, ज्ञानस्य आत्मनि साक्षात् व्यवस्थापिता। अत्र संस्कृतेन लेखितेन निबन्धेन पण्डिता रमाबाई उपलभ्यते, तादृशं प्रेरणादायकं निबन्धं संस्कृतेन रचितुं आदर्शं स्यात्। तस्या कार्यकलापः, जीवनक्रमः, आदर्शं च संस्कृतेन लिखितं उपलभ्यते। एषा स्त्री संस्कृते प्रेरकः, नारीस्वतंत्र्यस्य अभिन्नांशी आसीत्। अतः…

क्रिकेटं एकः प्रसिद्धः खेलः अस्ति जातः बल्लः च मांसलः चाविक्रीयते। यः खेलः बहुदृष्ट्या प्रसिद्धः भारते च विश्वे च अस्ति। क्रिकेटः अस्ति एकः समयः च विश्वस्य महत्त्वपूर्णः खेलः। क्रिकेटे सङ्ग्रहः आवश्यकः अस्ति। दो टीम्स् आसन्नः भवेत्, प्रत्येकं टीमं ग्रामिणाः पुरोहिता कार्यकर्ता च अस्ति। टीम्स् आसन्ना खेलम् क्रिकेटं आरचन्ति। अत्र बल्लः, बॉलः, और विभिन्ना उपकरणाः उपयोगी अस्ति। खेले, एक टीम् अपारं स्कोरं प्राप्य, अपारं चिन्हं प्राप्य, तादृशं अन्यं टीमं द्वितीयं स्कोरं निर्धारयित्वा विजयं प्राप्नुते। एषः खेलः धार्मिकं, सहकारिता, धैर्यं, और योग्यतां प्रकटयति। क्रिकेटे अनेकानि प्रकाराणि खेलानि अस्ति। टेस्ट् मैचं, वनडे मैचं, तथा ट्वेन्टी-ट्वेन्टी खेलानि प्रसिद्धानि। क्रिकेटः भारतीयानां राष्ट्रीयः खेलः अस्ति। भारतस्य क्रिकेटं विश्वस्तरीयं स्थानं प्राप्यते। अन्ये देशाः जापान्, ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड्, श्रीलंका च…

सा माता, सदा स्नेहिता,प्रेम्णा संयुक्ता चेतना ।धर्मपत्नी, प्रियतमा,प्रणतानां वर्तिनी धन्या ॥ नित्यं ध्यानं विनयशीला,पुत्रदारार्यभावना ।शक्तिः सर्वेषामपि धीरा,विद्यादानाद्यया शिवा ॥ मातृदेवो भवः स्थाने,सर्वदा तत्प्रियंवदी ।सर्वस्या धर्मसम्पत्तौ,सा माता शरणं गता ॥ मातुस्स्मरणमात्रेण,सर्वदा सफला जगत् ।प्रीतिं प्राप्तुं चेत्सर्वं,माता सन्त्यज्यते क्वचित् ॥ अन्नं जलं शय्याशय्या,त्रिवार्षिक्या प्रतिग्रहः ।इति लोके न निर्देशः,मातरस्तु सर्वदा ॥ Translation:She is the mother, ever affectionate,With love and consciousness intertwined.The righteous spouse, most beloved,Blessed is she, revered by all. Constant in meditation, humble in demeanor,With the noble sentiment towards family and kin.Strength she possesses, a steadfast soul,Bestowing knowledge and divine grace. In the place of the divine, mother stands,Always speaking what’s dear and right.For the wealth of righteousness in all,Mother is the…

साधारणे सञ्चितानि कार्याणि विशेषणानि च आदृश्यन्ते। अध्ययनम्, प्रयोगः, स्वास्थ्यरक्षणं, सामाजिकसम्बन्धाः, आदि यानि अभ्यसनानि समानाः। एतानि सर्वाणि कार्याणि समयेन आदत्तानि सन्ति एव। उचिताः आद्या प्रवृत्तयः ये जीवनं सुखिनं च निर्मायन्ति। ध्यानं, धारणा, तपः, सम्यक्संकल्पः, सत्यवादः, आत्मनियमः च उत्तमाः आद्याः प्रवृत्तयः सन्ति। ये प्रवृत्तयः स्थायित्वं जीवने प्रदत्त्यनुभवं समृद्धिं च निर्मायन्ति। प्रतिदिने सुबहे उठ्त्वा व्यायामः च आवश्यकः। योगासनानि, प्राणायामः, ध्यानं च जीवने अत्यन्तं आवश्यकानि सन्ति। स्वस्थं शरीरं च स्वस्थं जीवनं प्रदत्ति। समयं यथासमयं व्ययन्ते वाच्याः कार्याणि। आधुनिकयुगे अध्ययनम् विशेषेण प्रमुखं भवति। पुस्तकानि वा इन्टरनेटं वा उपयोगं यथाशक्ति कुर्वन्ति। नियमितं अध्ययनं शीलं समृद्धिं च प्रदत्ति। यथा देशे, काले, पात्रे अनुकूलं आहारं प्रदत्तं स्यात्। सत्त्वपोषणं, स्वास्थ्यरक्षणं च आद्यं सद्भावना प्रदत्ति। समाजसंबंधेषु आद्याः प्रवृत्तयः धर्मः, सद्भावना,…

समयः एव सर्वेषां जीवानां अत्यन्तं महत्त्वं वहति। समयस्य प्रत्यक्ष अनुभवः नास्ति, परन्तु तस्य महत्त्वं अनध्यात्मिकः, अनुभूतिमात्रं नः प्रेरयति। तस्मात् समयस्य महत्त्वं समजे गह्यते। वेदाः, वेदान्ताः, उपनिषदः च भारतीयसंस्कृतेऽनेकधा समयस्य महत्त्वं वर्णयन्ति। वेदाः समयः अत्यन्तं महत्त्वपूर्णः इत्युक्त्वा जननीरपि उपासते। वेदान्ताः समयस्य प्राधान्यं प्रतिपादयन्ति। उपनिषदः तु समयं परं प्रस्तुत्य तत्त्वं बोधयन्ति। अस्मिन्नेव समये सर्वे कर्माणि कुर्युः, न केवलं उपासनं च। भारतीयदर्शनानि च समयं महत्त्वपूर्णं मान्यन्ते। कालः नित्यः, अनित्यः, अन्यः, अविनाशी चेति अनेकेषां दर्शनानां समयोऽभिधीयते। भगवद्गीतायामपि कालः महानुभवेन प्रतिपाद्यते। “कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः” इति। अस्मिन्नेव समये सर्वे विधयः सम्भवन्ति। समयस्य महत्त्वं ध्याने, साधने, संस्कृते च प्राप्यते। तस्मात् सर्वे समयं सततं स्मरन्तु, नास्ति तत्र समाधिः इति। एषा एतदेव भावना समयस्य महत्त्वस्य संस्कृते। समयं नो…

संगणकं आधुनिक युगस्य अत्यन्त महत्त्वपूर्णं उपकरणं अस्ति। अनेकानि क्षेत्राणि संगणकसहाय्येन सुव्यवस्थितानि भवन्ति, ज्ञानस्य विस्तारं करोति, अध्ययनस्य सहजतां प्रदानं करोति च। तस्यां अनेकानि उपक्रमाणि एवं अद्भुतानि उपक्रमाणि संगणकसंबद्धानि सञ्चालनाय निर्माणं च कृतम्। संगणकशिक्षा नाम्ना एवं एकं शाखां विकस्य सञ्चारः कृतः। अयं संगणकः शिक्षार्थिनः ज्ञानं ददाति, कौशल्यं प्रदाति च। अतः आज्ञापितशिक्षार्थिनां संख्या वर्धति, तस्याम् अध्ययनं समृद्धं भवति, ज्ञानविस्तारः अस्ति। आधुनिकयुगे संगणकशिक्षायां अध्ययनं कर्तुं अत्यन्तावश्यकं भवति। संगणकसाधनानि विविधानि संगणकाशिक्षार्थिभिः अभ्यस्तानि भवन्ति। संगणकशिक्षायां अध्ययने स्वतन्त्रता सहकारिता च अत्यन्तम् आवश्यका भवति। संगणकविद्यार्थिनः समस्यासु स्वतन्त्रं समाधानं करिष्यन्ति। संगणकशिक्षा न केवलं व्यावसायिकक्षेत्रे, अपितु सर्वेषां क्षेत्राणामपि आवश्यका भवति। अतः संगणकशिक्षायां प्रारम्भिकस्तरः स्कूलस्थान्याः प्रस्तुतः अस्ति। संगणकशिक्षायां अध्ययनं करोति अनेकानां लाभानां भागो भवति। तद् उदाहरणार्थं, संगणकाशिक्षा प्राप्ता व्यक्तयः आत्मसमर्थाः भवन्ति,…

समयः जीवने अत्यन्तं महत्त्वं प्राप्नोति। अतः व्यक्तयः तस्य अपूर्णां प्राप्तिं प्राप्नोति, यदि समयस्य सदुपयोगः न कृतः भवति। समयस्य सदुपयोगः समये अद्वार्येते, विद्यायाम्, कार्ये, आत्मनि, समाजे च भवति। समयस्य सदुपयोगे च अनुशासनं प्रधानं भवति। अत्र शास्त्रेषु समयस्य विविधः प्रकारः उपलभ्यन्ते। विद्यायाम् आवश्यकं समयः उपलभ्यते, अतः विद्यार्थिनः यथा योग्यम् विद्यायाम् समयं सञ्चयित्वा अपनीयते। आदर्शः विद्यार्थिनः न तु विपरीतो भवितुमर्हति। तथा हि विद्यायां परिपाठमात्रं नास्ति, अनेके प्रयत्नाः आवश्यकाः भवन्ति। तस्यां समये नियमितः परिश्रमः कृतः भवितुमर्हति। कार्ये च समयस्य सदुपयोगे विविधाः प्रतिबन्धाः सन्ति। संग्रामानि, यज्ञाः, पाठः, कर्माणि च आदौ तत्र समयस्य यथायोग्यं सञ्चयः कृतः भवितुमर्हति। यज्ञकर्माणि च वेदशास्त्रेषु विवेकपूर्वकं निष्ठा आवश्यका भवति। आत्मनि च समयस्य सदुपयोगे स्वयं निवेशः प्राधान्यं प्राप्नोति। अध्ययनं, ध्यानं, आत्मनिरीक्षणं च…