प्रियं श्रोतृभ्यः, सखे, आदर्दिता विद्यार्थिनः, गौरवेण संस्कृतभाषयाम् आत्मज्ञानस्य महत्त्वं चर्चितवानि भवन्तः। आत्मज्ञानं प्रत्यक्षानुभवेन प्राप्तम्, आत्मनि स्थितं ज्ञानम् इति अर्थः। संस्कृते उपनिषदां महत्त्वं प्रतिपाद्यते, ‘अहं ब्रह्मास्मि’, ‘तत्त्वमसि’ इत्यादिना। एवं, आत्मज्ञानस्य आवश्यकता सज्जनैः सर्वदा स्वीकृता। आत्मज्ञानं प्राप्य आत्मनि स्थितं सत्यं ज्ञानं नित्यं च आत्मनः स्वरूपं प्रतिपादयति। आत्मज्ञानेन पुरुषः स्वयं समर्थः भवति, स्वात्मानं अनुसरति, शुभं करोति, पापं त्यजति। अतः संसारे नगरे सर्वदा आत्मज्ञानं प्राप्य शिक्षकान् समाश्रित्य अध्ययनं कुर्वन्ति। आत्मज्ञानेन पुरुषः स्वयं समर्थः भवति। सर्वे लोकाः स्वस्मिन् आत्मनि स्थितं ब्रह्मज्ञानं प्राप्य, प्राणिनः स्वेन अनुभवेन सर्वेषां स्वात्मानं परमात्मानं च सम्मन्ति। अहं ब्रह्मास्मि, तत्त्वमसि, सर्वं खल्विदं ब्रह्म, एकमेवाद्वितीयं ब्रह्म इत्यादिना प्रतिपाद्यमानं आत्मज्ञानं पुरुषं सर्वेषां स्वात्मानं परमात्मानं च सम्मन्ति। तस्मात् सर्वे लोकाः स्वयं समर्थाः भवन्ति। आत्मज्ञानं प्राप्य…

भारतम् एकं अत्यन्तं विशालं देशं अस्ति, यत्र समृद्धिः, विविधता, तथा परम् धर्मः साधारणे जनाः निवसन्ति। भारतस्य इतिहासः अत्यन्तं प्राचीनः अस्ति यदि विशेषं भारतीया जीवनस्य विविधतां, संस्कृतियः, तथा परंपराः प्रशंसनीयाः। भारतदेशे संस्कृतं, जीवनम्, संस्कृतिः आदि सर्वं विकस्तं दर्शनीयं च अस्ति। भारतस्य संस्कृतिः अत्यन्तं विविधाः च अस्ति। भारतस्य संस्कृतिः धर्मः, साहित्यं, कला, संगीतं, नृत्यं, वास्तुकला, विज्ञानं, तथा तत्त्वज्ञानं आदिकं एकान्तः सभ्यतायाः उद्दीपनं करोति। भारतीया धर्माः अत्यन्तं महत्त्वं प्राप्नुवन्ति जीवने भारतीयानाम्। धर्मः भारतस्य जनानां चेतनायाः आधारः अस्ति। भारतदेशे विज्ञानं च अत्यन्तं प्राचीनं अस्ति। भारतीयाः प्राचीनकाले बहूनां विज्ञानज्ञानानां प्रथमकृताः वैज्ञानिकाः च अस्माभिः आविष्कारान् कृतवन्ति। भारतदेशः अत्यन्तं विविधः भाषास्तां भाषास्तु संस्कृतं, हिन्दी, तमिल्, तेलुगु, बंगल, मराठी, गुजराती, कन्नड़, पंजाबी, उड़िया, मलयालम्, नेपाली, और अन्यानि भाषाः…

संसारस्य समाचारस्य एकः अनिवार्यः साधनः अस्ति, यस्मिन युगे वायुमण्डले विचरन्ति अनेकानि जनाः तद्वत् सर्वेषाम् लोकानां अन्तर्दृष्टिः अस्ति। एषः अनिवार्यः साधनः है, यदा अध्ययनम्, विज्ञानम्, साहित्यम्, चित्रकला, समाजशास्त्रम्, इत्यादिषु विभिन्नेषु क्षेत्रेषु अनेकैः जनैः सञ्जातः भवति। तद्यत्र इन्टरनेट् इत्यस्मिन् समये समाचारानि, अध्ययनं, विद्यार्थी साधनानि, उपयोगी ज्ञानम्, चित्राणि, गीतानि, संगीतं, यात्रापरिचयानि इत्यादिषु अनेकेषु क्षेत्रेषु सर्वेभ्यः लोकेभ्यः प्रसारितानि भवन्ति। इन्टरनेट् यत्र सर्वेऽपि एकस्मिन स्थाने समागताः भवन्ति, तत्र संवादः समाचारः, अभ्यासः, अनुसंधानः, योजना निर्माणं च सहजेन अस्ति। इन्टरनेट् अनेके असहजानि अनुभवानि प्रदाति, तत्र सूचनायाः अनेकानि प्राप्यन्ते, यः कोऽपि उपयोगी विद्यासम्पत्तयः विकसन्ति। सर्वेषाम् लोकानां सामर्थ्यं वर्धति, यथा विद्यायाः प्राप्तयः सुविकसन्ति, चित्रायाः रचनायाः अभ्यस्तम् अस्ति, यात्रायाः सर्वथा सुखद्भवन्ति इत्यादिषु। इन्टरनेट् एकोऽपि साधनः विविधः अस्ति यः सर्वेभ्यः प्रवृत्तिभ्यः…

सिक्षा एकं अत्यन्त महत्त्वपूर्णं भूषणं अस्ति यः सर्वान् विद्यायाः अध्ययनाय समर्पयति। सिक्षायाः सर्वाङ्गप्रगुण्याः सन्ति याः एकः समाजस्य समृद्धिं करोति तेषाम् एको अंशः विद्या अस्ति। संस्कृते “विद्या ददाति विनयं” इति कथासु अस्मिन् सति विद्या अपनायकत्वं विनयस्य च प्रदात्री भवति। विद्याया आपादने समये विद्वत्ता एव नहि, बलात्कारी रूपे नहि, ब्रह्महत्या या विद्यते तस्या दूरीकृते समये च विद्या अपनायकत्वं यथार्थं प्रकटीकरोति। सिक्षायाः अभ्यासेन संप्राप्तिः न केवलं व्यावसायिके क्षेत्रे अपि, बलात्कारी यन्त्राणि निर्माणे अपि समर्थतां ददाति। एतस्मिन् अध्ययनस्य समये युवानां चेतना विकसति, तेषां समाजस्य प्रगतिः कार्यसिद्धिर्भवति। अतएव सिक्षायाम् एकस्मिन् समये यो अत्यन्त प्रगल्भः वा यो अनन्यः वा अध्ययने समर्थः भवति, स एव समाजस्य प्रगतिं करोति तस्मात् सिक्षायाम् समर्थो भव। समाप्ते सिक्षायाः अध्ययने, विद्यायाः प्राप्त्या…

संसारस्य परिचयस्य कारणं कालः। कालः सर्वभूतानां साक्षी, अविद्यानिवृत्त्यर्थं साधनम्। कालः अनन्तः, नाशः च स्थितिः च। अनेकैः दृश्यमानः, नानाविधानि परिणामानि जनयति। कालस्य नियमो लोके सर्वत्र अवश्यं पालनीयः। सन्ध्यासमये सूर्यस्य अस्तं वा प्रतीत्या अदृष्टपूर्वं समागतिः, तदैव विद्यते। सर्वं कालेन परिवर्त्तमानम्, कालेन सर्वं नाशमेति। कालस्य न गतिः, न विपर्ययः। तस्याम्बु नित्यतां न विना संसारः प्राप्यते। यदि मनुष्यः समयमनुसरेत्, तदा विश्वं समयेन नियतम् अभविष्यत्। समयो जीवनस्य मूलं, संसारस्य व्यवस्था, तस्मात् अयं महत्त्वपूर्णः एव संसारस्य अंगः। समयः सर्वेषां परिमाणम्, अनेकैः प्रकारैः अभिव्यक्तं। जीवने व्ययः, युगे उत्तरणं, सृष्टौ निर्माणं, विद्यायां पाठः, संस्कृतायां स्मरणं, धर्मे सत्यं, स्नाने पापनाशः, पूजायां परमात्मनि आराधना च समयेन नियता एव। समयस्य महत्त्वं अपि वेदान्तशास्त्रे स्पष्टं प्रतिपाद्यते। “पूर्णमदः पूर्णमिदं पूर्णात्पूर्णमुदच्यते। पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते।”…