व्यायामः जीवनस्य अत्यन्तम् आवश्यकः अस्ति। सुस्थिरं शरीरं आरोग्यम् आत्मविश्वासश्च व्यायामेन प्राप्यन्ते। अतः व्यायामं कर्तुं सर्वेषाम् लाभदायकम् इति विचार्यते। व्यायामः शरीरस्य शक्तिं बढ़ायति और अनेकानि रोगाणि निवारयति। नियमितं व्यायामक्रियाः रक्तसंचारं बढ़ायन्ति, मनःशक्तिं वृद्धिं ददाति, श्वासकोशं सुदृढं करोति, दुष्टं लिपियुतं तत्त्वमपि नष्टं करोति। व्यायामः मनःशान्तिं ददाति और चित्तं निर्मलं करोति। व्यायामेन अतिसंवेगितं अधिककालं निरन्तरं चिन्तनं नष्टं भवति, मनःश्च तादृशस्य परिश्रान्तस्य अवस्थायाम् अधिक ध्यानं समाधानं च लभते। व्यायामः व्यक्तिस्थैर्यं उत्कृष्टतां च प्राप्नोति। तनुमध्ये त्वरणात्मकं अतिरिक्तबलं उत्पन्नं करोति, तत्र संस्थानानां सम्मानः उत्कृष्टता च लभते। अतः व्यायामः न केवलं शरीरं सुस्थिरं करोति, बलं ददाति, रोगाणि निवारयति, आत्मविश्वासं वृद्धिं ददाति, तथा मनःशान्तिं समाधानं च प्राप्नोति। अतः व्यायामं सर्वेषां प्रत्येकस्य जीवने अत्यन्तं महत्त्वं प्राप्तं स्यात्।

पर्यावरणं सुन्दरं चित्रं च सर्वत्र विद्यते।(Paryāvaraṇaṁ sundaraṁ citraṁ ca sarvatra vidyate।) जलम्, वायुः, पृथ्वी चेति त्रयाणां पर्यावरणम्।(Jalam, vāyuḥ, pṛthvī ceti trayāṇāṁ paryāvaraṇam।) वनस्पतयः पर्यावरणे महति विशेषतः प्रभवन्ति।(Vanaspatayaḥ paryāvaraṇe mahati viśeṣataḥ prabhavanti।) जलनिरोपणं, वायु शुद्धिः च पर्यावरणे कार्याणि सन्ति।(Jalaniropaṇaṁ, vāyu śuddhiḥ ca paryāvarṇe kāryāṇi santi।) ध्वनिमूलं, जीवनं, शान्तिः च पर्यावरणं समृद्धयन्ति।(Dhvanimūlaṁ, jīvanaṁ, śāntiḥ ca paryāvaraṇaṁ samṛddhayanti।) पर्यावरणं लोकस्य जननी च सन्तोषदायिनी च भवति।(Paryāvaraṇaṁ lokasya jananiī ca santōṣadāyinī ca bhavati।) वृक्षाः पर्यावरणं सज्जन्ति, वातावरणं समृद्धयन्ति।(Vṛkṣāḥ paryāvaraṇaṁ sajjanti, vātāvaraṇaṁ samṛddhayanti।) पर्यावरणे स्थिताः जलचराः जीवनं रक्षन्ति।(Paryāvaraṇe sthitāḥ jalacarāḥ jīvanaṁ rakṣanti।) पर्यावरणे सततं श्रमः कर्तव्यः।(Paryāvaraṇe satataṁ śramaḥ kartavyaḥ।) पर्यावरणस्य रक्षणं धर्मः प्राणिनां स्यात्।(Paryāvaraṇasya rakṣaṇaṁ dharmaḥ prāṇināṁ

श्वः पशुर्यंत्रं प्राणित्रं अस्ति।(Shvah pashuryamtram pranitram asti.)Dog is a domesticated animal. श्वोऽस्ति चतुर्दशश्लोकः चतुर्दशकुल्यः।(Shvo’sti chaturdashashlokah chaturdashakulyah.)Dog has fourteen vertebrae and fourteen families. श्वोऽस्ति सर्वदा सहायकः।(Shvo’sti sarvada sahayakah.)Dog is always a companion. श्वः स्नेहं प्रददाति।(Shvah sneham pradadati.)Dog shows affection. श्वोऽस्ति विश्वस्य मित्रम्।(Shvo’sti vishwasya mitram.)Dog is the friend of the universe.

शुचित्वं सर्वत्र प्रथमं: गुणं अस्ति।(Śucitvaṁ sarvatra prathamaṁ guṇaṁ asti.) स्वच्छता शरीरस्य आरोग्यं प्रदानं करोति।(Svacchatā śarīrasya ārogyaṁ pradānaṁ karoti.) अध्ययने समृद्धिं करोति।(Adhyayane samṛddhiṁ karoti.) शुचित्वं साधुत्वस्य मूलम्।(Śucitvaṁ sādhutvasya mūlam.) परिसरं सुसंस्कृतं रक्षति।(Parisaraṁ susaṁskṛtaṁ rakṣati.)

योगस्य विशेषं महत्वं वर्णयिष्यामि।(I will describe the special importance of exercise.) शरीरस्य तन्द्राय च रोगाणां प्रतिकाराय च।(For overcoming laziness of the body and preventing diseases.) स्वस्थस्य च प्रतिष्ठायां ध्यानायां च समाधिनाम्।(For maintaining health, concentration, and achieving mental equilibrium.) आत्मसंस्कारसाधनाय च योगः प्रधानः।(Exercise is foremost for self-discipline.) जीवनमरणभयापनोद्दीपनाय च।(And for illuminating the path beyond the fear of life and death.)

जलस्य महत्त्वं प्रकाशितम् अस्ति।(The importance of water is highlighted.) जलं सर्वजीवानां अभिवृद्धिप्रदं भवति।(Water is essential for the growth of all living beings.) जलस्य आवश्यकता सर्वेषाम् प्राणिनाम् अवश्यं ज्ञाता।(The necessity of water is known to all creatures.) जलस्य प्रयोगः विविधः अस्ति, स्नानाय, पीनाय, अन्नक्रियायां च।(Water is used diversely, for bathing, drinking, cooking, etc.) जलस्य अभावे जीवनं सम्पूर्णं असम्भवं भवति।(Without water, life is impossible.)

हंसो राजति नीलतोये नवस्तम्भप्रतिभाप्रियः।(Haṃso rājati nīlatoye navastambhapratibhāpriyaḥ)The swan shines in the blue water, fond of new pillars. क्षीरोदतोयनीलाभं दृश्यते हंससंयुतः।(Kṣīrodatoyanīlābhaṃ dṛśyate haṃsasaṃyutaḥ)The swan combined with the blue of the milky ocean is seen. प्रवाहसंस्थमायान्तं तच्छ्रितं नेत्रवर्णवत्।(Pravāhasaṃsthamāyāntaṃ tacchritaṃ netravarṇavat)Approaching the flowing stream, it is adorned like the color of the eye. स्वकम्पेनापि संस्थं स्त्रोतसा हंसः कल्पयति।(Svakampenāpi saṃsthaṃ trotasā haṃsaḥ kalpayati)Even with its own tremor, the swan imagines the stream. यथा सागरभद्रस्य हंसो मुखभरः प्रियः।(Yathā sāgarabhdrasya haṃso mukhabharaḥ priyaḥ)Like the mouthful of the auspicious ocean, the swan is beloved. गन्धान्याम्बुदनूपेऽपि भास्करे वा प्रकाशते।(Gandhānyāmbudanūpe’pi bhāskare vā prakāśate)It shines in the lotus pond or even in the sun. जलान्तरं वा ताले वा भाति हंसो…

सूर्यपुत्रो वनगतो विक्रमी।(Sūryaputro vanagato vikramī.) शुको नाम वाचा प्रसन्नवक्त्रः।(Śuko nāma vācā prasannavaktraḥ.) हरितोषितो वासरात् परिगतः।(Haritoṣito vāsarāt parigataḥ.) केलिप्रियः कुञ्जविहारकोऽपि।(Kelipriyaḥ kuñjavihārako’pi.) तमो गतं सञ्जीवकोपमं।(Tamo gataṃ sañjīvakopamaṃ.)

गङ्गा नदी भारतस्य प्रमुखा नदी अस्ति।(Gaṅgā nadī bhāratasya pramukhā nadī asti.) गङ्गा नदी पवित्रतमा नदी इति विख्याता।(Gaṅgā nadī pavitratamā nadī iti vikhyātā.) गङ्गा नदी उत्तर भारते निर्गता अस्ति।(Gaṅgā nadī uttara bhārate nirgatā asti.) गङ्गा नदी सर्वेषाम नदीनां माता अस्ति।(Gaṅgā nadī sarveṣām nadīnāṃ mātā asti.) गङ्गा नदी वेदानां सर्वात्मा इति प्रसिद्धा।(Gaṅgā nadī vedānāṃ sarvātmā iti prasiddhā.)

जलस्य महत्त्वं प्राणिनां जीवने।(Importance of water in the life of living beings) जलं हि सर्वाणि भूतानि सञ्जीवयति।(Water sustains all living beings) जलस्य अभावे जीवानां संकटः उत्पद्यते।(In the absence of water, there arises a crisis for living beings) जले स्थले च प्राणिनां स्थानं स्यात्।(Water provides habitat for living beings in water and on land) जलस्य पावकस्य नाशं करोति।(Water extinguishes fire) जले स्नानं कृत्वा प्राणिनः पवनं धारयन्ति।(Bathing in water purifies living beings) जलं निर्मूल्य जीवाः अपवादं न कुर्वन्ति।(Without wasting water, living beings do not commit sin) जलं सर्वदा शुद्धं भवति।(Water is always pure) जलस्य अन्तर्निहितं संस्कारं करोति।(Water brings about internal purification) जलं लवणं च नाशयति।(Water also eliminates salt)