जलं प्रकृतेः अत्यन्तं अनन्तरं संस्कृतस्य जीवनस्य मूलं च भवति। अस्मिन् अन्तरे, जलस्य प्राचीना अद्भुता गुणाः अस्मिन् विश्वे अनेकेषु आवासेषु आवश्यकताम् आरोहन्ति। जलस्य मुख्यं गुणं तत् उदकं शीतं शुष्कं च भवति। जलं रसयुक्तं च भवति, यत् जीवनम् सजीवयति। अत एव जलं प्रतियोगिताः अनेकाः अपि स्वस्य अस्थितिं निर्धारयन्ति। संस्कृतभाषायाम् अनेका उपमानानि अस्माभिः प्रयुक्तानि सन्ति, यथा “जलं नदीनां वाचं समायुक्तं”। एवम् अपि, “जलं हि जीवनम्” इति। जलं पर्यावरणे अत्यन्तं महत्त्वं प्राप्तुं शक्यते। नद्यः, सागराः, तीराणि, जलाशयाः इत्यादिषु स्थलेषु जलस्य आवश्यकता उत्कृष्टा अस्ति। जलस्य प्रयोगं सर्वेषु क्षेत्रेषु कृषिकर्मेषु, जलयानानां च यात्रायाम्, परिवहनेषु, तैव अनेकेषु क्षेत्रेषु लाभकरः भवति। समुद्रे नद्यः इत्यादिस्थानेषु जलस्य महत्त्वं अस्ति, यत् वृष्टियः, प्राकृतिकाः जलस्रोताः, वायुमण्डलस्य शुद्धिः, तृणाणां पोषणं च जनियन्ते। अत…

परीक्षा: आचरणं शिक्षायाः एकं महत्त्वपूर्णं अंगमस्ति। इदं शिक्षायाः साक्षरतायाः विकासाय च सहायकम्। परीक्षायाः माध्यमेना विद्यार्थिनः अपनं अध्ययनं समीक्ष्यन्ते च। परीक्षा एकस्मिन् स्थाने समाहिता भवति, जिस्मिन् विद्यार्थिनः अपनां ज्ञानं प्रदर्शयन्ति। परीक्षणे योग्यता अनेकप्रकारेषु माप्यते, ज्ञानस्य प्रदर्शनेन च। प्रतिपदं युज्यमानायां परीक्षायां विद्यार्थिनः योग्यता तयोः विषये अनेकप्रकारेषु वर्तते। विद्यार्थिनः पुस्तकस्य विषये अध्ययनं शक्त्या च, साक्षरतायां साक्षरता योग्यतायाम्, विद्यायाः प्रदर्शने विद्यायाम्, योग्यतायां च योग्यतायाम् इत्यादिषु बहुतरेषु विषयेषु परीक्षा समाप्ता भवति। परीक्षायाः परिणामेन सङ्कोचः अथवा सन्तोषः योग्यता योग्यतायाम् इत्येव समर्थनं वर्तते। यदि विद्यार्थिनः योग्यता योग्यतायाम् अस्ति, तदा सन्तोषः जायते। यदि न तु, तदा सङ्कोचः उत्पद्यते। एकं योग्यतायाः साक्षरतायां उत्कृष्टतायां च साधनं अवश्यं भवति। सर्वे विद्यार्थिनः सम्मुखे परीक्षायाः परिणामं सङ्कल्प्य, तत्त्वे योग्यतां योग्यतायाम् इत्येव योग्यतां वर्तयन्तु।…

कोरोना विषये संसारे व्याप्तं चिन्तनाधिक्यं उद्भवति। एषः विषयः परिपूर्णं विकटं च आसीत्, जनानां स्वास्थ्यं विपर्यासं च उत्पादयन्। विशेषतः कोरोना विषये विश्वव्यापी घातकं प्रभावं लाभते, यदि न रोगी तदा ताडनं अन्तर्भवति चेत्। कोरोना विषये तद्वैशिष्ट्यं क्रियते यत् तस्य कारणं वायुमार्गेन रोगस्पर्शः, परिसरस्पर्शः, संबंधबद्धः संपर्कः चास्ति। अत्र विद्यमानानां प्रायः सामाजिकानां समागमानां जनानां बीजं कोरोना विषाणुः विद्यते, यथा बाजाराणां, विद्यालयाणां, कार्यालयाणां, यात्रास्थलाणां च। इत्थं प्रत्येकस्य जनस्य स्वास्थ्यं परिपूर्णत्वेन विहितं भवति। कोरोना विषाणुः जनानां रोगत्वं कृत्वा तेषां स्वास्थ्यं अत्यन्तं प्रभावयति। साधारणेन रोगीनां लक्षणानि चिरायुः सन्तापं ताडयन्ति, रसोष्णादीनि, स्वास्थ्यं प्रभावयन्ति। परमं च कारणं जनानां आत्म-सामाजिक-भावनानि नाशं गच्छन्ति। जनाः संकटस्थाने आत्मा-आत्मीय-सम्बन्धान् निष्क्रियाः भवन्ति। कोरोना विषये प्रत्येकजनस्य योगदानं अत्यन्तं आवश्यकं समजनं दृढीकृत्य। सरकारः विशेषं प्रचार-शिक्षणं कृत्वा सामाजिक-दूरीकरणं…

स्वच्छ भारत अभियानः एकः महत्त्वपूर्णः राष्ट्रीयः अभियानः भारतस्य स्वच्छतां प्रोत्साहितुं कृतः। योऽयं अभियानः प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीना २०१४ सने प्रारम्भितः, सर्वेषां भारतीयानां लक्ष्यम् आसीत् – एकः स्वच्छतां बन्धुमध्येति समृद्धं समाजं निर्मितुं। यथा संस्कृते व्याख्या क्रियते, स्वच्छ भारत अभियानं प्रतिपादयति संस्कृते “स्वच्छ भारत अभियानः”। अभियानस्य उद्देश्यानि सन्ति – अत्युत्तमा स्वच्छता आवहतुं, शौचालयस्य विस्तारः, विद्यालयेषु स्वच्छतायाः प्रोत्साहनम्, सर्वाणि स्वच्छतायां सम्मिलितानि आह्वायति च। स्वच्छ भारत अभियानस्य प्रभावः विशिष्टः अस्ति। समुद्रतटानि, नगराणि, ग्रामाणि, प्राचीन धार्मिक स्थलानि – सर्वत्र स्वच्छता आविष्कृता अभूत्। विद्यालयेषु छात्राः आविष्कृतविद्यालयानि आशीर्भूताः अभवन्। लोकाः भारतीयाः स्वच्छतायां प्रतिज्ञां कृत्वा सामुदायिकानि कार्यानि कृत्वा स्वच्छ भारते सामर्थ्यं प्राप्तवन्ति। अधिक कर्मक्षेत्रे प्रेरकात्मकाः प्रवृत्तिर्भवति। नगराणां स्थल्याः साफायाः लक्ष्यं प्राप्यते। अन्धशासनम्, संस्कृतिनाशः च स्वच्छ भारते परिहार्यः। स्वच्छ भारते…

अहम् खेलानि अनेकानि आनन्देन खेलामि, परन्तु सर्वेषां मध्ये मम प्रियं खेलं बद्मिनटन् अस्ति। यदि मनःस्थितिं चिन्तयामि, तदा बद्मिनटन् खेलने द्वारा नन्दनम् प्राप्नोमि। बद्मिनटन् एकः विद्यार्थिनां, युवकानां, वृद्धानां च प्रियं खेलः अस्ति। बद्मिनटन् खेलने कुशलताया अधिक अभ्यासः आवश्यकः अस्ति। अतः अहं ध्यानं ददामि कुशलतायाः प्राप्तये। मम शिक्षकः अथवा खेलगुरुः सदा मार्गदर्शनं करोति। मम सहभागाः सहायकाः अस्माकं खेलमण्डले सन्ति। बद्मिनटन् एकं प्राणान्तरं स्थानमस्ति। सहभागाः मम खेलमण्डले नन्दनमस्ति। मम स्नेहितास्सहचेलाः मम प्रेरणां प्राप्नुवन्ति। खेलनं मनोविद्याया अधिक प्रभावं करोति। अतः अहं सन्तुष्टः अस्मि कि बद्मिनटन् मम प्रियं खेलमस्ति। बद्मिनटन् एकस्य अन्यस्य लाभस्स्वास्थ्यम् अपि अस्ति। अतः आदर्शस्य स्वास्थ्यस्य प्राप्तये बद्मिनटन् एकम् मध्यमं अद्यतनं अस्ति। अहं आत्मनं प्रसन्नं करोमि यदि मध्यमं खेलमन्दलं स्थापयिष्यामि। तदा विद्यार्थिनः संग्रहालये…

फलानि संस्कृते एकं महत्वपूर्णं अस्ति। फलानि सर्वेषां प्राणिनां आवश्यकत्वम् अस्ति, किन्तु विविधेषु फलेषु विविधानि गुणाः आहारस्य अस्ति। फलानाम् मधुरं रसं अस्ति, तेषां सेवनात् शरीरं शीतलं भवति। फलेषु आम्रं, सेवाफलं, अनारं, नास्पाती, द्राक्षा, फलानि प्रमुखानि सन्ति। अत्र वर्णिते एकं एकं फलं उपयान्ति। आम्रं – आम्रं एकं रसायनं समृद्धं अस्ति। तत्र आम्रं स्वादुः, रसायनवान् च भवति। सेवाफलं – सेवाफलं अत्यन्तं पोषकं अस्ति। तत्र सेवाफलं विविधानि पोषकाणि यथा विटामिन्स्, खनिजाः, आमिनो आणि अन्यानि भवन्ति। अनारं – अनारं रक्तशुद्धिं करोति। तत्र अनारं विविधानि अन्यानि गुणानि यथा आमिनोवाम्लं, तेजः, रक्तशुद्धिं च करोति। नास्पाती – नास्पाती सर्वेषां प्रियं अस्ति। तत्र नास्पाती शरीरं स्वास्थ्यं करोति, विविधानि रोगाणि नाशयति। द्राक्षा – द्राक्षा संग्राहकं अस्ति। तत्र द्राक्षा विविधानि विटामिन्स्…

सर्वेषां जीवानां भोजनं अन्नम् अस्ति। तस्मात् अन्नमेव जीवनं प्रत्येकस्य जीवानस्य आवश्यकम्। अन्नं प्राणिभ्यो अपि प्रत्येकं आवश्यकम्। शाकानि अन्नस्य एकं भागं अस्ति। शाकाः अन्नम् अधिकं शक्तिं प्रददाति, अमृतत्वं च प्रतिष्ठापयन्ति। शाकानि अनेकानि विधानि भवन्ति। तेषु अनेके गुणाः लाभदायकाः अस्ति। शाकानि भूमौ उत्पन्नानि वायुशक्तिभिः निक्षिप्तानि सन्ति। तेषु शाकेषु प्रत्येकं गुणं अस्ति। परमं लाभं प्राप्नोति यः विविधेषु शाकेषु भुज्यते। शाकाः आहारस्य मुख्यं भागं अस्ति। ते परिपूर्णभोजनं प्रददाति, रोगाणां निवारणं करोति, बलं करोति, बुद्धिं प्रोत्साहयन्ति च। शाकाः वायुशक्तिभिः निक्षिप्ताः सन्ति। शाकानां प्रमुखाः गुणाः अन्नानि सभापि अन्नानि सन्ति। अतः शाकानि प्रतिदिनं भक्षणीयानि भवन्ति। ते आपदा विपदांश्च प्रतिरोधयन्ति। शाकानि प्रत्येकं जनं स्वस्थं रक्षन्ति। सर्वेषु जनेषु व्यापाराय भोजनं भवति। तस्मात् शाकानि भक्षणीयानि भवन्ति। तेषु अनेकेषु गुणेषु शाकानि…

फलानि वृक्षस्य पुष्पं पुष्पस्य पुष्पान्तराणि चेति त्रिविधं भवन्ति। फलं फल्लोऽस्ति यस्मिन् अधिकं सेवनीयं तद् फलम्। फलानि अनेकविधानि भवन्ति। तेषु मुख्यं फलं तत्त्वद्वयम्, तत्र परिपक्वं फलं च प्रायः अतीव रसयुक्तं स्वादुरसयुक्तञ्च भवति। परिपक्वफलानां प्राणबलकरी गुणवत्ता च अस्ति। अत्र संस्कृतभाषया फलानाम् नामानि, रसानि, गुणाः, च वर्ण्यन्ते। आम्रः – आम्रः प्रायः जलीयः फलः। रसान्नं मधुरं स्निग्धं च भवति। आम्रस्य वायुं शोधकः गुणः अस्ति। फलं अनारः – अनारः अमृतप्रदम् फलमस्ति। रसान्नं मधुरं च संपूर्णं अस्ति। अनारस्य रक्तं रक्तपित्तकारकं गुणं अस्ति। सेवा – सेवाफलं तीक्ष्णविर्यं च भवति। रसान्नं आम्लं च स्वादुः भवति। सेवाफलस्य शोधकगुणः अतिशयी भवति। अदरकं – अदरकस्य फलं तीक्ष्णविर्यं च भवति। रसान्नं आम्लं च लघुत्वात्मकं भवति। अदरकस्य सम्पूर्णं आम्लं रक्तगुणकारकं च अस्ति। तर्जुमा…