भारते सर्वे त्यौहाराः अत्यन्तं महत्त्वं प्राप्नुवन्ति। त्यौहाराः भारतीयानां जीवने अत्यन्तं महत्त्वं वहन्ति। त्यौहाराणां विविधतायाः अनुसारं, जनाः अभिवादनानि कर्तुं, सामग्रियाणि अन्नानि वा निर्मातुं, सज्जनं वा विरामं कुर्वन्ति। तेषां माध्यमेन विविधा धार्मिकाः, सांस्कृतिकाः च गतिर्भवति। प्रत्येकस्य त्यौहारस्य विशेषाः विशिष्टा धार्मिकाः अर्था: उत्सवः, अतीतव्यवहारः, पर्वः चास्माभिः स्मृतः भवति। त्यौहाराणां प्रारंभे भारतीयाः सर्वे धार्मिकाः अर्थाः अभ्यस्ताः भवन्ति। यदि उत्सवं न स्मरन्ति, तर्हि विवेकः, आदरः, धर्मो नास्ति। त्यौहाराणां महत्त्वं अस्मिन् संस्कृते बहुप्रकारैः वर्णितं ग्रन्थेषु अस्ति। तद्यथा वैदिककाले अथर्ववेदे तथा तैत्तिरीयब्राह्मणे अनेकधा सर्वे त्यौहाराः वर्णिताः भवन्ति। संस्कृते चित्रं दृश्यते यथा गणेशचतुर्थ्यं, दीपावलिः, नवरात्री, दशहरा, होली चेति। त्यौहाराणां सांस्कृतिकाः महत्त्वं भारतस्य समृद्धिरूपं प्रकटयन्ति। भारतीया: त्यौहाराः रंगबिरंगाः, जात्राश्च सन्ति। ते समुदायस्य एकतां, आत्मीयतां च सज्जन्ति। त्यौहाराणां माध्यमेन जनाः…

पर्यावरणं यत्र जीवन्ति, तत्र प्रदूषणं न अवश्यं उत्पद्यते। आधुनिकयुगे लोकाः समुद्रं वनं च अधिकृत्य प्रयोजनानि निर्मन्ति, तेषु निर्मितेषु प्रदूषणं परिपत्यते। प्रदूषणं समुद्रे, नद्याम्, वने, वायुमण्डले, अन्येषु स्थानेषु अनेकधा विद्यते। एवं वायु, जल, भूमिरित्यादीनां प्रदूषणं अत्यन्तं महत्त्वपूर्णं विषयं जनानां अवलोकनम् आवश्यकं भवति। वायुप्रदूषणम् प्राणिभूतं परिसरं निर्दयति। वायोः श्वसनमात्रेण यः श्वासः किंचिदपि प्रदूषयति स वायुप्रदूषणम्। आधुनिकयुगे यानाः, उद्योगाः, उष्णावस्था, अपशिष्टखननं इत्यादयः वायोः प्रदूषकाः अस्मिन् प्रकरणे उत्कृष्टाः भवन्ति। उष्णावस्थायां बहवः वायोऽपि उद्योगाः समुद्रखननादयः अपशिष्टखननादयश्च समुद्रजले निर्मिताः अनेकविधा वायुप्रदूषकाः सन्ति। अयं प्रदूषणः नाना रोगान्, अस्थमान्, मानसिकविकारान्, अपक्षिणीकरोति। जलप्रदूषणं नदीप्रदूषणं च सर्वासु स्थानेषु जले निर्मितं भवति। नगरे स्थितेषु उद्योगेषु अपशिष्टानि अपक्षियन्ते, तानि अपशिष्टानि जले प्रवहन्ति। जले प्रवाहे तानि अपशिष्टानि नद्याम् प्रवहन्ति, ततः समुद्रं प्रवहन्ति। अत्र…

भारतदेशे संस्कृतस्य प्रयोगे परिचितं निबन्धमिदमस्ति यः भारतस्य अणुशक्तिं वर्णयति। अणुशक्तिः अत्यन्तं महत्त्वं गृहीता अस्ति, या भारतदेशं विश्वविजेतुं आगमयितुं सक्षमा करोति। अणुशक्तिः भारतदेशं अत्यन्तं परिपूर्णं च साधनमस्ति, यथा सुरक्षां अभिनयति, विकासं समर्थयति, च सांस्कृतिकानि क्रियान्विति तदा विकस्यति। भारतदेशे अणुशक्तिरुपेयं प्रौद्योगिकी उत्तमा वर्तते। विज्ञानशास्त्रम्, प्रौद्योगिकी च विकसन्ति, यत्र भारतीयाः अत्यन्तं प्रतिभाशालीः च अनुभविष्यन्ति। अणुशक्तिः भारतस्य आत्मविश्वासं उत्तीर्णं करोति, या देशस्य सामर्थ्यं एवं सहसंशीलतां प्रकटयति। सम्भवनाः अणुशक्तिरुपेयं सूर्यपरिवर्तनाशक्तिः भारतदेशे संभवन्ति, यत्र शून्यकालानां अधिकारिणां परिपूर्णं संरक्षणं प्रददाति। भारतस्य अणुशक्तिः विश्वस्य समृद्धिं च स्थापयति, या विभिन्नाः विभागाः सहकारं करोति, यथा च चिकित्सा, वैज्ञानिकशोधनं, वाणिज्यः, च कृषिः। अणुशक्तिः भारतदेशस्य अग्रणीः कार्यक्षेत्रेषु विविधेषु, या वैज्ञानिकशोधनं, इतिहासं, सांस्कृतिकानि च कार्यान्विति तदा विकस्यति। भारतस्य अणुशक्तिः विश्वासंसाधनं करोति, यत्र अतिरिक्तः…

ग्रामस्थानानां निवासानां संख्या विस्तारं च लघु ग्रामाः अपि अधिकानि भवन्ति। अत्र उर्बनीकृतिः नाम यात्रा, आवास, शिक्षा, स्वास्थ्य, एतानि उपयोगानि सरलतया प्राप्तानि भवन्ति। एतेषु नगरेषु जनाः सञ्चरन्ति, कार्यालयानि स्थापयन्ति, व्यापारम् करोति, शिक्षिताः भवन्ति, आरोग्यं संरक्षयन्ति। अत्र जनाः अधिक सहजेन प्रयोजनानि प्राप्नुवन्ति, परमायुष्यं आरोग्यं च निर्वहन्ति। नगरानां विकासः शताब्देषु समानः अस्ति। अत्र तेषां निवासिनां संख्या दिने दिने वृद्धिमान् भवति। नगरे स्थित्याः अतीव उद्योगाः, उद्यानानि, मेधानि, विद्यालयाः, अस्पतालानि, अनेकानि उपयोगानि भवन्ति। अत्र व्यापारः, आर्थिकः स्थितिः उत्तमयत्नेन उन्नतिं प्राप्नुवन्ति। प्रत्येके नगरे उद्योगाः अधिकानि उत्पन्नाः भवन्ति। एते उद्योगाः नगरेषु निवासिनां जीवनं सुखमयं करोति, अधिक रोजगारं प्रदानं करोति। एवम् नगरानां सडकाः, विद्युत्, जलस्वीकृतिः, वातावरण शुद्धिः आदिकम् उत्तम भवन्ति। समाजे अधिक उत्कृष्ट जीवनस्तरः उन्नतिः अपि सम्प्रेषितः भवति।…

ज्ञानस्य परिणामिका तेजसा, प्रगत्या, विकासया च यात्रा अस्ति। आज्ञानं परिचयित्वा अनेके नवीनानि उपकरणानि उत्पन्नानि भवन्ति। इत्थं उपकरणानां प्रयोगेन, संस्कृते अस्तित्वं समास्यनाशनं करोति। तस्य सर्वप्रथमं ज्ञानस्य भंडारणस्य समर्पणं करोति। तेन ज्ञानेन अनेके शास्त्राणि, अध्ययनानि, विद्यालयाः, ग्रन्थाः, शोधपत्राणि, समीक्षाः, च निर्मिताः भवन्ति। तस्य तेजसा सर्वेषां व्यापाराणां सुगमीकरणं क्रियते। अध्ययनं, व्याख्यानं, प्रस्तावनाः, समीक्षाः, च शीघ्रं प्रसारणं लाभयन्ति। समयस्य परिमाणं यथा गुणः वर्तते। समये समयं कृत्वा अनेके कार्याणि यथाशक्ति सम्पादयन्ति। अत्र संस्कृते, तादृशस्य समयप्रबन्धस्य अन्यतमं उपकरणं अस्ति। इयं उपकरणं वेब्साइट्-प्रवर्तनं, ब्लॉग्गिंग, संवाद-प्रवृत्तिः, साहित्यसंग्रहः, विज्ञापनप्रवर्तनं, च सुलभं करोति। उपकरणेन सह, ज्ञानस्य प्रसारः अत्यन्तं सुलभः भवति। संस्कृते इयं विद्या, साहित्यं, धर्मः, कला, इत्यादिसर्वाः अध्ययनार्थाः प्रस्तुतिं प्राप्नुवन्ति। यदि एकस्मिन् स्थले संस्कृते शिक्षणं न भवति, तर्हि संस्कृतं अपठन्तः…

 शिवः सनातनधर्मस्य प्रमुखः देवः अस्ति। शिवः कैलासे निवसति। सः एव विश्वनाशकोऽस्ति। तस्य भार्या नाम पार्वती अस्ति। सः भस्मेन अवलिप्तः। शिव अर्धचन्द्रं शिरसि धरति। अतः तस्य अपरनाम “चन्द्रशेखरः” इति। समुद्रमन्थनकाले उत्थित-हलाहलविषं पीत्वा शिवः नीलकण्ठः सञ्जातः। नीलकण्ठः सः कण्ठे सर्पं धरति।  तस्य त्रीणि नेत्राणि सन्ति। हिन्दुविश्वासानुसारेण गङ्गायाः उत्पत्तिस्स्थलं शिवस्य जटैव। एतस्मात् शिवः गङ्गाधरः इति ख्यातः। तस्य करे डमरु-त्रिशूलश्च शोभते। त्रिशूलः त्रिगुणान् निर्दिशति। शिवः व्याघ्रचर्म वस्त्रमिव परिगृह्णाति। सः पञ्चाननः, शंङ्कर: इति नाम्ना अपि प्रसिद्धः। तस्य विविधानि रूपाणि सन्ति। सः नूतनैः रूपैः लक्षणैश्च प्रतीयते। शिवः साधारणतया विमूर्तलिङ्गरूपेणैव पूज्यते। ध्यानमग्नस्य ताण्डवनृत्यरतस्य च शिवस्य मूर्तिः ख्यातः। शिवः शिवलिङ्गस्य रूपे अपि पूज्यते। भारते शिवस्य द्वादश ज्योतिर्लिङ्गानि सन्ति। तानि प्रसिद्धानि तीर्थक्षेत्राणि सन्ति।

शिक्षायाः अखिलानां लक्ष्याणां सर्वेषां लोकानां स्थाने प्रमुखमस्ति। शिक्षा एव समृद्धिस्य कुण्डली, जनसंख्या समृद्धिरपि समृद्धिं लाभयति। शिक्षिता जना अपि उदारा भवन्ति, उन्नति-शीलाः भवन्ति, औपचारिक शिक्षा स्तरमुपरि अभ्यस्ताः भवन्ति। शिक्षा अधिकारः सर्वेषां लोकानां हृदये स्थितः अस्ति। शिक्षिता जना समाजस्य रक्षकाः, निर्मातारः च भवन्ति। न केवलं अन्यायः, अज्ञानं च नष्टं करोति, बलं समाजस्य वृद्धिं करोति। शिक्षायां समाजः उज्ज्वलं भवति, बलिष्ठं भवति, समृद्धं भवति। अतः सर्वेषां लोकानां शिक्षायां प्रवेशः अनिवार्यः अस्ति। न केवलं पुरुषाणां, स्त्रीणां च शिक्षा आवश्यका अस्ति। शिक्षायां समाजस्य विकासः नितरां महत्त्वपूर्णः अस्ति। अतः शिक्षा सर्वेषां प्रारंभिकं अधिकारं अस्ति। न तु एकान्तः धनिकानां, अधिकारिणां च अधिकारः अस्ति। शिक्षायां समाजस्य अन्तर्निहितानां गुणानां विकासः भवति। बुद्धिमत्तां, साहसिकतां, सहनशीलतां च विकस्य शिक्षिता जना समृद्धं समाजं…

मम कुटुम्बं प्रियं अस्ति। तत्र मम पिता, माता, भ्राता, भगिनी च अहम् सह सन्ति। मम पिता संयुक्तं परिवारं समाचारायितुं प्रतिभाशीलः। सदैव आत्मनं विकसयन् शिक्षणं ददाति। मम माता सदैव ममायाम् सर्वदा आह्वानं करोति। ताया मां सदैव साधयन्ती आवश्यकान् कार्यान् समर्थयति। मम भ्राता आह्वानानि समये समये सामाजिकानि कार्याणि सह करोति। तस्य चित्ते सदैव मम अनुयायिता वर्तते। मम भगिनी सदैव सहचरित्रं ममायां रक्षति च सहायते च। मम परिवारं सदा मम मनःस्थितिमनुसारं विकसितवति। सदैव सामूहिकं समयं यथा मनःप्रियं क्रियाति। तत्र सह समये समये परस्परं मद्ध्ये सम्मतिः च समानभावः च अस्ति। मम कुटुम्बस्य संयोगोऽस्तु सदा सदैव स्थायित्वं च सम्प्रेरयतु। मम कुटुम्बमिदं सर्वदा अत्यन्तं मम आनन्दं प्रददाति। मम कुटुम्बमिदं भाग्यवान् अस्ति।

विज्ञानं च ताम्स्थापयति प्रौद्योगिकी च धात्री जगतः। सा युगं युगं परिपालयति विकासम्। विज्ञानं च प्रौद्योगिकी च मानवस्य शक्तिमान्तरम् प्रस्तुत्य च तत्कारणं च सर्वेषां प्रयोजनम् साधयतः। संस्कृते विज्ञानं च प्रौद्योगिकी च “विज्ञानम्” इत्यभिधीयते, यद्यपि ते द्वारे परस्परं विभागमपि क्रियते। विज्ञानं विषयाणां तत्त्वज्ञानम् अस्ति, अतः तद्विषये सिद्धान्ताः, अपेक्षास्तुभावना इत्यादयः प्रसिद्धाः भवन्ति। प्रौद्योगिकी तु कर्मशास्त्रम्, अस्य विषये उपकरणाणि, तत्त्वानि, उपयोगाः च तत्र प्रधानाः भवन्ति। तद्युगे संस्कृतभाषायां विज्ञानप्रौद्योगिक्योः विकासः प्रतिदिनं विकसति, संस्कृतं च तत्र समर्थं भवति विज्ञानेन प्रौद्योगिक्या च अन्वेषणे। प्राचीनकाले अत्र भारतदेशे विज्ञानप्रौद्योगिक्योः प्रज्ञां प्राप्तवान् ऋषिमुनयः, यान्त्रिककार्यकर्तारः च। मानवीयस्य संस्कृतस्य विकासे ते महत्त्वपूर्णं योगदानं दद्रुः। संस्कृते विज्ञानप्रौद्योगिकीयानां शब्दानां अनुवादः कश्चन अवश्यं क्रियते, तत्र अनुवादकेन शास्त्राणां विशेषतः तत्त्वज्ञानस्य सहजतया परिचयः क्रियते। तथा हि समृद्धसंस्कृतभाषायां…