अनुशासनमनेके शक्तिशालिनः समजस्य निर्माणे सर्वात्मकं महत्त्वं प्राप्नुवन्ति। अनुशासनस्य प्राप्तिर्न केवलं व्यक्तेषु वा समूहेषु अपि, बलवान् समाजः आदर्शशिक्षायामपि सर्वेषां आवश्यकमस्ति। अनुशासनमन्येषामपि पराधीनत्वं दृश्यते यथा विद्यालयेषु, सैन्यसमूहेषु, औद्योगिकसमूहेषु, राज्येषु इत्यादिषु। समयस्य विशेषेण आवश्यकता सत्यं यत् यत्र समयानुकूलं न कृत्वा निरर्थकं कृत्वा वा जीवनस्य नाशः अनुपापत्तेः। तस्मात् समयसारं च समयवान् व्यक्तिः समयानुकूलान्यङ्गानि अनुशास्य, सफलतां प्राप्नुवन्ति। स्वास्थ्यं, मानसिकश्च स्वास्थ्यं च यदि प्राप्यते तदा व्यक्तिः सदा उत्कृष्टा भवितुमर्हति। अनुशासनस्य द्वारा निर्मितानि संस्काराणि व्यक्तेषु स्थितानि भवन्ति ये सहाय्यं प्रददाति अविवेकमपि परिहरन्ति। इत्थं, अनुशासनस्य महत्त्वं प्रतिपादयन्तु ये अभिप्रायं प्राप्नुवन्ति, सा विचारणीया चिन्तनीया च भवितुमर्हति।

जलं प्राणिनां जीवनं। जले अनेके जीवाः निवसन्ति। अयं जलधारा अत्यन्तं महत्त्वं वहति। जलं शुद्धं अस्ति अनिवार्यं। संसारे अनेके समस्याः उत्पन्नाः जलविनाशे पर्याप्ति न होति। जलं पुनः स्वच्छं भवितुं अवश्यं आवश्यकं। जलं सर्वदा धनं अस्ति। जलं पर्यावरणं सुरक्षितं करोति। अतः, हमें जल के प्रति उत्तम सावधानी रखनी चाहिए। जल संरक्षणम् अत्यन्तं आवश्यकम् अस्ति। जलं अनेके प्रयोगानि कर्तुं शक्यं अस्ति। जलं पूर्णतया आवश्यकमस्ति। जलस्य अभावे अनेके रोगाः, संक्रामिताः उत्पन्नाः। जलं देवतायाः स्वरूपमस्ति। जलं पृथ्वीम् सुष्टुवति। अतः, जले प्रति हमें आदरः अवश्यं कर्तव्यः। जलं प्राणिनां समृद्धिं करोति।

मम प्रिय खेलः – बास्केटबल बास्केटबलं मम प्रियं खेलं अस्ति। एषः खेलः अत्यन्तं रमणीयं च दीर्घकालं प्रसरति। बास्केटबलखेलनं मम जीवने अत्यन्तं महत्त्वपूर्णं भवति। बास्केटबलस्य खेलणं समृद्धिं मानसिकां च देति। एषः खेलः धैर्यं, समर्पणं, सहकारः, टीमवादः इत्यादीनां गुणान् परिष्करोति। बास्केटबलखेलनं चित्तं सज्जं च रखति एवं स्वास्थ्यं सुदृढं करोति। बास्केटबलं अत्यन्तं उत्तमं खेलं अस्ति। एषः खेलः स्फटिकं च सुन्दरं दृश्यं प्रस्तुतयति एवं सरलं खेलनं सुगमं करोति। यदि कस्मै खेलाम् अन्वेष्टुं आगच्छामि, तदा बास्केटबलमेव अधिकं प्रियं खेलमस्ति। समाप्तम्।

अनुशासनं संस्कृते एव अत्यन्तं महत्त्वं प्राप्तम्। अनुशासनं संस्कृते ‘विधि’ अथवा ‘नियम’ इति प्रचलितं। अतः तस्य महत्त्वं प्रामाणिकं स्थापितम्। अनुशासनं समाजस्य निर्माणे सर्वदा प्रामुख्यं प्राप्तम्। अनुशासनस्य अभावे च समाजस्य विघ्नाः उत्पन्नाः भवन्ति। अनुशासनं जीवने परिणतिः करोति। अतः अत्यन्तं आवश्यकमस्ति। यथा शिक्षायां, क्रीडायां, व्यायामे च अनुशासनं महत्त्वपूर्णं भवति। अनुशासनेन एकस्य व्यक्तेः जीवने विकासः सम्पन्नः भवति। समाजे सततं अनुशासनं राष्ट्रस्य प्रगतिः करोति। अतः राष्ट्रस्य निर्माणे अनुशासनं अत्यन्तं आवश्यकमस्ति। अनुशासनं यथा समीचीनसम्प्रदायाः, संस्कृतिः, आचाराः च संजीवयति, तथा एकाग्रतां, समर्पणं च प्रेरयति। अतः अनुशासनं संस्कृते अत्यन्तं महत्त्वपूर्णं भवति। समुदायस्य एकत्वं, सामूहिक विकासश्च अनुशासनेन प्राप्तः भवति। संस्कृते एव समाजस्य एकत्वं, सद्भावः, सहिष्णुता, श्रद्धा, धर्म इत्यादयः गुणाः प्रचलन्ति। संस्कृते अनुशासनं अत्यन्तं महत्त्वपूर्णं भवति। अतः संस्कृतं पठित्वा, अनुशासनं…

जलं प्रकृतेः अत्यन्तं अनन्तरं संस्कृतस्य जीवनस्य मूलं च भवति। अस्मिन् अन्तरे, जलस्य प्राचीना अद्भुता गुणाः अस्मिन् विश्वे अनेकेषु आवासेषु आवश्यकताम् आरोहन्ति। जलस्य मुख्यं गुणं तत् उदकं शीतं शुष्कं च भवति। जलं रसयुक्तं च भवति, यत् जीवनम् सजीवयति। अत एव जलं प्रतियोगिताः अनेकाः अपि स्वस्य अस्थितिं निर्धारयन्ति। संस्कृतभाषायाम् अनेका उपमानानि अस्माभिः प्रयुक्तानि सन्ति, यथा “जलं नदीनां वाचं समायुक्तं”। एवम् अपि, “जलं हि जीवनम्” इति। जलं पर्यावरणे अत्यन्तं महत्त्वं प्राप्तुं शक्यते। नद्यः, सागराः, तीराणि, जलाशयाः इत्यादिषु स्थलेषु जलस्य आवश्यकता उत्कृष्टा अस्ति। जलस्य प्रयोगं सर्वेषु क्षेत्रेषु कृषिकर्मेषु, जलयानानां च यात्रायाम्, परिवहनेषु, तैव अनेकेषु क्षेत्रेषु लाभकरः भवति। समुद्रे नद्यः इत्यादिस्थानेषु जलस्य महत्त्वं अस्ति, यत् वृष्टियः, प्राकृतिकाः जलस्रोताः, वायुमण्डलस्य शुद्धिः, तृणाणां पोषणं च जनियन्ते। अत…

परीक्षा: आचरणं शिक्षायाः एकं महत्त्वपूर्णं अंगमस्ति। इदं शिक्षायाः साक्षरतायाः विकासाय च सहायकम्। परीक्षायाः माध्यमेना विद्यार्थिनः अपनं अध्ययनं समीक्ष्यन्ते च। परीक्षा एकस्मिन् स्थाने समाहिता भवति, जिस्मिन् विद्यार्थिनः अपनां ज्ञानं प्रदर्शयन्ति। परीक्षणे योग्यता अनेकप्रकारेषु माप्यते, ज्ञानस्य प्रदर्शनेन च। प्रतिपदं युज्यमानायां परीक्षायां विद्यार्थिनः योग्यता तयोः विषये अनेकप्रकारेषु वर्तते। विद्यार्थिनः पुस्तकस्य विषये अध्ययनं शक्त्या च, साक्षरतायां साक्षरता योग्यतायाम्, विद्यायाः प्रदर्शने विद्यायाम्, योग्यतायां च योग्यतायाम् इत्यादिषु बहुतरेषु विषयेषु परीक्षा समाप्ता भवति। परीक्षायाः परिणामेन सङ्कोचः अथवा सन्तोषः योग्यता योग्यतायाम् इत्येव समर्थनं वर्तते। यदि विद्यार्थिनः योग्यता योग्यतायाम् अस्ति, तदा सन्तोषः जायते। यदि न तु, तदा सङ्कोचः उत्पद्यते। एकं योग्यतायाः साक्षरतायां उत्कृष्टतायां च साधनं अवश्यं भवति। सर्वे विद्यार्थिनः सम्मुखे परीक्षायाः परिणामं सङ्कल्प्य, तत्त्वे योग्यतां योग्यतायाम् इत्येव योग्यतां वर्तयन्तु।…